#: locale=pl
## Action
### URL
WebFrame_22F9EEFF_0C1A_2293_4165_411D4444EFEA.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d14377.55330038866!2d-73.99492968084243!3d40.75084469078082!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x89c259a9f775f259%3A0x999668d0d7c3fd7d!2s400+5th+Ave%2C+New+York%2C+NY+10018!5e0!3m2!1ses!2sus!4v1467271743182" width="600" height="450" frameborder="0" style="border:0" allowfullscreen>
## Hotspot
### Tooltip
HotspotMapOverlayArea_9CB2895F_BDEB_586C_41D7_1196DF9E0D83.toolTip = Kaplica MB Różańcowej
HotspotMapOverlayArea_9C8C4638_BDEB_6834_41E4_6E962DED139B.toolTip = Kaplica pw. Pana Jezusa
HotspotMapOverlayArea_9C7E202A_BDE7_27D4_41C4_C02E272ACEE7.toolTip = Nawa
HotspotPanoramaOverlayArea_B08689CC_A894_7DA1_41B1_323D05CC75F5.toolTip = Nawa kościoła
HotspotMapOverlayArea_9CD3170D_BDE7_29EC_41E2_082BD6660082.toolTip = Ołtarz Wielki
HotspotMapOverlayArea_9F3A1240_BDE7_6854_41BE_400775043638.toolTip = Zakrystia
## Media
### Audio
audiores_BC57AEA1_A8AD_B7E0_41C6_07B09F45A921.url = media/audio_BBE5C812_A8AB_BAA0_41E4_5BB03377C28F_pl.mp3
audiores_BC5C695A_A8AD_BAA0_41D6_80A790240365.url = media/audio_BBF6BFC2_A87F_95A0_41B1_04602ABBD45A_pl.mp3
audiores_FB18792C_BC5B_6299_41E6_27B1A96DB7C1.url = media/audio_FAF63D6A_BC5F_E29E_41E6_BAAD112EDD87_pl.mp3
### Audio Subtitles
### Floorplan
### Image
imlevel_5DDFCB9E_4D46_426A_4123_1985860CBCE0.url = media/map_9DCCF96A_BDDB_3854_41D8_2CBC9DC52CD1_pl_0.png
imlevel_5DDFAB9E_4D46_426A_41D1_5890A2017D8E.url = media/map_9DCCF96A_BDDB_3854_41D8_2CBC9DC52CD1_pl_1.png
imlevel_5DDF9B9E_4D46_426A_41D2_F1018E1B079B.url = media/map_9DCCF96A_BDDB_3854_41D8_2CBC9DC52CD1_pl_2.png
imlevel_E42BBA5C_EBB6_ABD1_41B3_08A35F39A105.url = media/popup_985A79DB_BADE_AE62_41B4_C91FC6523F73_pl_0_0.jpg
imlevel_E42B5A5C_EBB6_ABD1_41C6_78312BDA8DFD.url = media/popup_985A79DB_BADE_AE62_41B4_C91FC6523F73_pl_0_1.jpg
imlevel_E42B7A5C_EBB6_ABD1_41E5_28E3E5395378.url = media/popup_985A79DB_BADE_AE62_41B4_C91FC6523F73_pl_0_2.jpg
imlevel_E42B0A5C_EBB6_ABD1_41EB_FC34F6294713.url = media/popup_985A79DB_BADE_AE62_41B4_C91FC6523F73_pl_0_3.jpg
imlevel_E4296A49_EBB6_AB33_41D9_47A14CC72C49.url = media/popup_985B99D9_BADE_AE6E_41DA_A6961F011FE0_pl_0_0.jpg
imlevel_E42E7A49_EBB6_AB33_4182_27A9B82190C1.url = media/popup_985B99D9_BADE_AE6E_41DA_A6961F011FE0_pl_0_1.jpg
imlevel_E42E1A49_EBB6_AB33_41EB_64F30609BF63.url = media/popup_985B99D9_BADE_AE6E_41DA_A6961F011FE0_pl_0_2.jpg
imlevel_E4289A41_EBB6_AB33_41D4_75539918674E.url = media/popup_985BA9D9_BADE_AE6E_41CC_3A3FA65CF6D7_pl_0_0.jpg
imlevel_E428BA42_EBB6_AB31_41E6_EFDDC0B8EC43.url = media/popup_985BA9D9_BADE_AE6E_41CC_3A3FA65CF6D7_pl_0_1.jpg
imlevel_E4284A42_EBB6_AB31_41E8_DE3DF4B06B40.url = media/popup_985BA9D9_BADE_AE6E_41CC_3A3FA65CF6D7_pl_0_2.jpg
imlevel_E4285A42_EBB6_AB31_418A_A95B135BEDC7.url = media/popup_985BA9D9_BADE_AE6E_41CC_3A3FA65CF6D7_pl_0_3.jpg
imlevel_E4290A2E_EBB6_AB71_41C7_E4EEDA345519.url = media/popup_985BE9D9_BADE_AE6E_41E0_D09B5B643443_pl_0_0.jpg
imlevel_E42F0A2F_EBB6_AB4F_41DF_5F3188449136.url = media/popup_985BE9D9_BADE_AE6E_41E0_D09B5B643443_pl_0_1.jpg
imlevel_E42F2A2F_EBB6_AB4F_41E4_67AFFCCA9182.url = media/popup_985BE9D9_BADE_AE6E_41E0_D09B5B643443_pl_0_2.jpg
imlevel_E42ECA2F_EBB6_AB4F_41E8_48E363F4A0DF.url = media/popup_985BE9D9_BADE_AE6E_41E0_D09B5B643443_pl_0_3.jpg
imlevel_938FE483_BA4B_A6E2_41C1_07CEA68A458C.url = media/popup_9864BA28_BADA_A22E_41B2_E2543C074926_pl_0_0.jpg
imlevel_938FB483_BA4B_A6E2_41DB_5480F46B04AE.url = media/popup_9864BA28_BADA_A22E_41B2_E2543C074926_pl_0_1.jpg
imlevel_938F5483_BA4B_A6E2_41CE_8F48887DD388.url = media/popup_9864BA28_BADA_A22E_41B2_E2543C074926_pl_0_2.jpg
imlevel_938F6483_BA4B_A6E2_41CB_96E0ABFC0017.url = media/popup_9864BA28_BADA_A22E_41B2_E2543C074926_pl_0_3.jpg
imlevel_93961675_BA4B_A226_41DC_105DE1C2C58E.url = media/popup_986DBDC7_BADA_A662_41C0_12278F98BCFC_pl_0_0.jpg
imlevel_93963677_BA4B_A223_41D6_0CA95E30EB68.url = media/popup_986DBDC7_BADA_A662_41C0_12278F98BCFC_pl_0_1.jpg
imlevel_938E0678_BA4B_A22E_41C2_8DB39F87EFF8.url = media/popup_986DBDC7_BADA_A662_41C0_12278F98BCFC_pl_0_2.jpg
imlevel_E47A68E4_EBB6_A8F1_41EC_2ADDE3A7B446.url = media/popup_987438F2_BADD_AE22_41BC_1F184800E184_pl_0_0.jpg
imlevel_E47878E4_EBB6_A8F1_4183_74795F06B132.url = media/popup_987438F2_BADD_AE22_41BC_1F184800E184_pl_0_1.jpg
imlevel_E47868E4_EBB6_A8F1_41E8_FF50E669EA10.url = media/popup_987438F2_BADD_AE22_41BC_1F184800E184_pl_0_2.jpg
imlevel_E47808E4_EBB6_A8F1_41E4_08C980A3B693.url = media/popup_987438F2_BADD_AE22_41BC_1F184800E184_pl_0_3.jpg
imlevel_E47A68FC_EBB6_A8D1_41ED_6B534B1A837C.url = media/popup_987438F5_BADD_AE26_41CD_D3A7704EE314_pl_0_0.jpg
imlevel_E47A08FC_EBB6_A8D1_41A1_56C639CE387D.url = media/popup_987438F5_BADD_AE26_41CD_D3A7704EE314_pl_0_1.jpg
imlevel_E47A38FC_EBB6_A8D1_41E3_38C68E5757AC.url = media/popup_987438F5_BADD_AE26_41CD_D3A7704EE314_pl_0_2.jpg
imlevel_E465D8FC_EBB6_A8D1_41E5_324E012F7F7C.url = media/popup_987438F5_BADD_AE26_41CD_D3A7704EE314_pl_0_3.jpg
imlevel_E46588F7_EBB6_A8DF_41DE_EB024365D9FC.url = media/popup_987468F4_BADD_AE26_41D6_E19638B9B1D6_pl_0_0.jpg
imlevel_E47B98F7_EBB6_A8DF_41E9_9BBD84EE8320.url = media/popup_987468F4_BADD_AE26_41D6_E19638B9B1D6_pl_0_1.jpg
imlevel_E47BB8F7_EBB6_A8DF_41E5_D478B7C9B717.url = media/popup_987468F4_BADD_AE26_41D6_E19638B9B1D6_pl_0_2.jpg
imlevel_E47AE8C9_EBB6_B733_41CE_868445AAD9A1.url = media/popup_9874F8F2_BADD_AE22_4157_743B6CE16101_pl_0_0.jpg
imlevel_E478F8C9_EBB6_B733_41E4_6565FA290F54.url = media/popup_9874F8F2_BADD_AE22_4157_743B6CE16101_pl_0_1.jpg
imlevel_E478E8C9_EBB6_B733_41D3_4306462111E9.url = media/popup_9874F8F2_BADD_AE22_4157_743B6CE16101_pl_0_2.jpg
imlevel_E478B8CA_EBB6_B731_41D0_B311FC6B2545.url = media/popup_9874F8F2_BADD_AE22_4157_743B6CE16101_pl_0_3.jpg
imlevel_9383D276_BA4B_A222_41E2_F25732B7EEFA.url = media/popup_987A0DFF_BADB_A622_41D2_4AC66A5413FD_pl_0_0.jpg
imlevel_9383C276_BA4B_A222_41C4_FD2BF8E34AC4.url = media/popup_987A0DFF_BADB_A622_41D2_4AC66A5413FD_pl_0_1.jpg
imlevel_93FA1278_BA4B_A22D_41E6_F0055507BA58.url = media/popup_987A0DFF_BADB_A622_41D2_4AC66A5413FD_pl_0_2.jpg
imlevel_93FA0278_BA4B_A22D_41BD_466C30049E8C.url = media/popup_987A0DFF_BADB_A622_41D2_4AC66A5413FD_pl_0_3.jpg
imlevel_93E83C42_BA4B_A65D_41E5_3BC593EA602F.url = media/popup_98B40BD1_BAD6_A27E_41E0_88711FA09E3E_pl_0_0.jpg
imlevel_93E9DC42_BA4B_A65D_41E2_8D2F72B9DC23.url = media/popup_98B40BD1_BAD6_A27E_41E0_88711FA09E3E_pl_0_1.jpg
imlevel_93E9EC42_BA4B_A662_41D4_E0F21E2EB6E6.url = media/popup_98B40BD1_BAD6_A27E_41E0_88711FA09E3E_pl_0_2.jpg
imlevel_93F5BD5D_BA4B_A666_41E4_F8207554C682.url = media/popup_98B4DBD1_BAD6_A27E_41C4_623DC08E68E0_pl_0_0.jpg
imlevel_93F54D5D_BA4B_A666_41B3_AFE9CC9C797C.url = media/popup_98B4DBD1_BAD6_A27E_41C4_623DC08E68E0_pl_0_1.jpg
imlevel_93F56D5D_BA4B_A666_41CD_B8719048A06E.url = media/popup_98B4DBD1_BAD6_A27E_41C4_623DC08E68E0_pl_0_2.jpg
imlevel_93E32B01_BA4B_A3DE_41E3_649687771EF5.url = media/popup_98BF5D55_BAD5_A667_41E1_1DCC3779E4BD_pl_0_0.jpg
imlevel_93ECCB01_BA4B_A3DE_41AC_A12A19AD6100.url = media/popup_98BF5D55_BAD5_A667_41E1_1DCC3779E4BD_pl_0_1.jpg
imlevel_93ECFB01_BA4B_A3DE_41E5_73D693ABFC72.url = media/popup_98BF5D55_BAD5_A667_41E1_1DCC3779E4BD_pl_0_2.jpg
imlevel_93E179E4_BA4B_AE26_41DA_FED86709D284.url = media/popup_98BFED53_BAD5_A662_41D5_AE1A9DF9174A_pl_0_0.jpg
imlevel_93E109E4_BA4B_AE26_41D6_E1D9FF57C9A0.url = media/popup_98BFED53_BAD5_A662_41D5_AE1A9DF9174A_pl_0_1.jpg
imlevel_93D9A9E4_BA4B_AE26_41C4_0F5486800B97.url = media/popup_98BFED53_BAD5_A662_41D5_AE1A9DF9174A_pl_0_2.jpg
imlevel_93F2903A_BA4B_BE22_41CB_3ABE0B6804B1.url = media/popup_99789E6B_BADA_A222_41DD_81DEE9979662_pl_0_0.jpg
imlevel_93F2B03C_BA4B_BE26_41D1_90A0DAA967E6.url = media/popup_99789E6B_BADA_A222_41DD_81DEE9979662_pl_0_1.jpg
imlevel_93F2A03C_BA4B_BE26_41E3_537F47D5858F.url = media/popup_99789E6B_BADA_A222_41DD_81DEE9979662_pl_0_2.jpg
imlevel_93F2503C_BA4B_BE26_41E4_6A2235B7A328.url = media/popup_99789E6B_BADA_A222_41DD_81DEE9979662_pl_0_3.jpg
imlevel_9843C693_BADB_A2E2_41BC_0DDCD2C4B9A7.url = media/popup_998305CD_BADA_A666_41D5_82D457840FF4_pl_0_0.jpg
imlevel_9841C693_BADB_A2E2_41A2_D89B559402F4.url = media/popup_998305CD_BADA_A666_41D5_82D457840FF4_pl_0_1.jpg
imlevel_9841D695_BADB_A2E6_41C5_195AE7F0B34A.url = media/popup_998305CD_BADA_A666_41D5_82D457840FF4_pl_0_2.jpg
imlevel_9841E695_BADB_A2E6_41E6_237364F6EDDD.url = media/popup_998305CD_BADA_A666_41D5_82D457840FF4_pl_0_3.jpg
imlevel_984396AB_BADB_A222_41D6_1D43676E94B1.url = media/popup_99931336_BADA_A222_41D9_D807668B8647_pl_0_0.jpg
imlevel_9843A6AB_BADB_A222_41E2_B0EC9C2AEEF6.url = media/popup_99931336_BADA_A222_41D9_D807668B8647_pl_0_1.jpg
imlevel_9843B6AB_BADB_A222_41E0_48B4ABFB42FA.url = media/popup_99931336_BADA_A222_41D9_D807668B8647_pl_0_2.jpg
imlevel_984346AC_BADB_A226_41D7_5808FA85C352.url = media/popup_99931336_BADA_A222_41D9_D807668B8647_pl_0_3.jpg
imlevel_E42ACA6C_EBB6_ABF2_41E2_5D6A31D29B50.url = media/popup_99AE7843_BADA_EE62_41E1_45C3F486DE4A_pl_0_0.jpg
imlevel_E42AEA6C_EBB6_ABF2_41EA_0CE4CE1A11A5.url = media/popup_99AE7843_BADA_EE62_41E1_45C3F486DE4A_pl_0_1.jpg
imlevel_E42AAA6C_EBB6_ABF2_41CE_386E49623B1C.url = media/popup_99AE7843_BADA_EE62_41E1_45C3F486DE4A_pl_0_2.jpg
imlevel_E42ABA6E_EBB6_ABF1_41C6_E0E7F3FB6C1F.url = media/popup_99AE7843_BADA_EE62_41E1_45C3F486DE4A_pl_0_3.jpg
imlevel_E42B5A7E_EBB6_ABD1_41E3_3E0B098B585C.url = media/popup_99AEF844_BADA_EE66_41D9_C912486983D4_pl_0_0.jpg
imlevel_E42B7A7E_EBB6_ABD1_41B4_E29F4BC235A8.url = media/popup_99AEF844_BADA_EE66_41D9_C912486983D4_pl_0_1.jpg
imlevel_E42B0A7E_EBB6_ABD1_41E7_F7FA57A18A1D.url = media/popup_99AEF844_BADA_EE66_41D9_C912486983D4_pl_0_2.jpg
imlevel_E42B3A7E_EBB6_ABD1_41EC_A2380F3FE67A.url = media/popup_99AEF844_BADA_EE66_41D9_C912486983D4_pl_0_3.jpg
imlevel_E4659919_EBB6_A952_41DF_9446DFB2B72A.url = media/popup_99BC526E_BADA_E222_41E4_696CE2512997_pl_0_0.jpg
imlevel_E47AB91A_EBB6_A951_41D7_8B905768DC26.url = media/popup_99BC526E_BADA_E222_41E4_696CE2512997_pl_0_1.jpg
imlevel_E47AA91A_EBB6_A951_41EB_EB18916219A3.url = media/popup_99BC526E_BADA_E222_41E4_696CE2512997_pl_0_2.jpg
imlevel_E47A591A_EBB6_A951_41E2_16398EAE5DCD.url = media/popup_99BC526E_BADA_E222_41E4_696CE2512997_pl_0_3.jpg
imlevel_E4653929_EBB6_A973_41E7_4F15790FA261.url = media/popup_99BC726E_BADA_E222_41D8_CD7ED11DF28C_pl_0_0.jpg
imlevel_E47A3929_EBB6_A973_41DB_C9CDA0065377.url = media/popup_99BC726E_BADA_E222_41D8_CD7ED11DF28C_pl_0_1.jpg
imlevel_E465C929_EBB6_A973_41B7_59082091D488.url = media/popup_99BC726E_BADA_E222_41D8_CD7ED11DF28C_pl_0_2.jpg
imlevel_E465F929_EBB6_A973_41AB_3A3937BB20C2.url = media/popup_99BC726E_BADA_E222_41D8_CD7ED11DF28C_pl_0_3.jpg
imlevel_E4674932_EBB6_A951_41EC_D7CAD34A1642.url = media/popup_99BC926F_BADA_E222_41DF_846045DF936C_pl_0_0.jpg
imlevel_E465A932_EBB6_A951_41EA_C3F20C8E00CB.url = media/popup_99BC926F_BADA_E222_41DF_846045DF936C_pl_0_1.jpg
imlevel_E4655932_EBB6_A951_41BA_3F2E6E40652A.url = media/popup_99BC926F_BADA_E222_41DF_846045DF936C_pl_0_2.jpg
imlevel_983FD872_BAD7_6E22_41C6_ACE723D861B9.url = media/popup_99D5CABD_BAD7_E226_41E4_CB2391EB978B_pl_0_0.jpg
imlevel_983FC872_BAD7_6E22_41DD_F865792F7C21.url = media/popup_99D5CABD_BAD7_E226_41E4_CB2391EB978B_pl_0_1.jpg
imlevel_983FA872_BAD7_6E22_41DE_FF234DC3CFC7.url = media/popup_99D5CABD_BAD7_E226_41E4_CB2391EB978B_pl_0_2.jpg
imlevel_983F9872_BAD7_6E22_4192_7263B6D0B679.url = media/popup_99D5CABD_BAD7_E226_41E4_CB2391EB978B_pl_0_3.jpg
imlevel_93F9207A_BA4B_BE22_41B2_E74B8A9E45A5.url = media/popup_99EB4BE9_BADA_A22E_41C0_563BD1A04154_pl_0_0.jpg
imlevel_93FAD07A_BA4B_BE22_41E1_0438EEE5502D.url = media/popup_99EB4BE9_BADA_A22E_41C0_563BD1A04154_pl_0_1.jpg
imlevel_93FA907A_BA4B_BE22_41E3_5BADEB96983A.url = media/popup_99EB4BE9_BADA_A22E_41C0_563BD1A04154_pl_0_2.jpg
imlevel_93FAA07A_BA4B_BE22_41CD_0CD6A2246F54.url = media/popup_99EB4BE9_BADA_A22E_41C0_563BD1A04154_pl_0_3.jpg
imlevel_93925976_BA4B_AE25_41E2_3A3CF80E4BBA.url = media/popup_9A41BD5E_BADD_A662_41D0_692C24C69325_pl_0_0.jpg
imlevel_9390A976_BA4B_AE22_41D3_411ECE9B73E2.url = media/popup_9A41BD5E_BADD_A662_41D0_692C24C69325_pl_0_1.jpg
imlevel_93905976_BA4B_AE22_41C3_95465A38F932.url = media/popup_9A41BD5E_BADD_A662_41D0_692C24C69325_pl_0_2.jpg
imlevel_93907976_BA4B_AE22_41C5_EB283F2EA5A9.url = media/popup_9A41BD5E_BADD_A662_41D0_692C24C69325_pl_0_3.jpg
imlevel_E415BA8C_EBB6_AB31_41D5_6A82F81937E5.url = media/popup_9BFB6AC3_BADB_A263_41E2_70BA7B6E5402_pl_0_0.jpg
imlevel_E42BAA8C_EBB6_AB31_419B_A7350A087A6E.url = media/popup_9BFB6AC3_BADB_A263_41E2_70BA7B6E5402_pl_0_1.jpg
imlevel_E42BBA8C_EBB6_AB31_41B0_D7DD39F8F18B.url = media/popup_9BFB6AC3_BADB_A263_41E2_70BA7B6E5402_pl_0_2.jpg
imlevel_E22ACFFD_F57D_4A69_41EE_656A1CEB5F41.url = media/popup_E07650D1_F32D_56B9_41C3_D3A3E0C0B2D2_pl_0_0.jpg
imlevel_E22ADFFD_F57D_4A69_41E4_B83486CC8A9B.url = media/popup_E07650D1_F32D_56B9_41C3_D3A3E0C0B2D2_pl_0_1.jpg
imlevel_E228FF56_F57D_4BBB_419D_40DF9BE57318.url = media/popup_E0C0B540_F33D_7F98_41BF_9BE90D15263A_pl_0_0.jpg
imlevel_E2161F57_F57D_4BB9_41B5_8D24E29A9EC3.url = media/popup_E0C0B540_F33D_7F98_41BF_9BE90D15263A_pl_0_1.jpg
imlevel_E216EF57_F57D_4BB9_41A5_87D20B2BC897.url = media/popup_E0C0B540_F33D_7F98_41BF_9BE90D15263A_pl_0_2.jpg
imlevel_E2140D71_F57D_4E79_41E4_AEE55A5540DF.url = media/popup_E0D10C39_F32F_CDE9_41D7_2C268C701191_pl_0_0.jpg
imlevel_E2141D72_F57D_4E7B_4143_3B1DB9332D98.url = media/popup_E0D10C39_F32F_CDE9_41D7_2C268C701191_pl_0_1.jpg
imlevel_E214CD72_F57D_4E7B_41E5_80E8EB84A518.url = media/popup_E0D10C39_F32F_CDE9_41D7_2C268C701191_pl_0_2.jpg
imlevel_E2165E11_F57D_4DB9_41DE_028C323991A3.url = media/popup_E0D1FC3A_F32F_CDEB_41E3_EBCEDD23B304_pl_0_0.jpg
imlevel_E2163E11_F57D_4DB9_41E7_0AB0F94F6864.url = media/popup_E0D1FC3A_F32F_CDEB_41E3_EBCEDD23B304_pl_0_1.jpg
imlevel_E2132CCE_F57D_4EAB_41E8_0859A786769F.url = media/popup_E0F9ACBE_F31D_4EEB_41E1_3D396477D39D_pl_0_0.png
imlevel_E2133CCF_F57D_4EA9_4178_1F224334757D.url = media/popup_E0F9ACBE_F31D_4EEB_41E1_3D396477D39D_pl_0_1.png
imlevel_E2130CCF_F57D_4EA9_41D7_975BC0E64A26.url = media/popup_E0F9ACBE_F31D_4EEB_41E1_3D396477D39D_pl_0_2.png
imlevel_E21F0AA4_F57D_4A9F_41E2_9772770BE976.url = media/popup_E14605FB_F36D_7E69_41D2_6A805A69516C_pl_0_0.jpg
imlevel_E21F1AA4_F57D_4A9F_41E0_BAC1346AC294.url = media/popup_E14605FB_F36D_7E69_41D2_6A805A69516C_pl_0_1.jpg
imlevel_E21FEAA4_F57D_4A9F_41D8_A5BD1030FD5F.url = media/popup_E14605FB_F36D_7E69_41D2_6A805A69516C_pl_0_2.jpg
imlevel_E21FCAA4_F57D_4A9F_41E9_2B51328CBD60.url = media/popup_E14605FB_F36D_7E69_41D2_6A805A69516C_pl_0_3.jpg
imlevel_E21FDAA4_F57D_4A9F_41E4_1A255C9D5BF0.url = media/popup_E14605FB_F36D_7E69_41D2_6A805A69516C_pl_0_4.jpg
imlevel_E478589E_EBB6_B751_41B6_1AB937510E61.url = media/popup_E14BEDDF_F575_4EA9_41CD_B18377E98091_pl_0_0.jpg
imlevel_E478789E_EBB6_B751_41D9_6EB4FCAA8A11.url = media/popup_E14BEDDF_F575_4EA9_41CD_B18377E98091_pl_0_1.jpg
imlevel_E478089E_EBB6_B751_41E0_E140F0D9DBA4.url = media/popup_E14BEDDF_F575_4EA9_41CD_B18377E98091_pl_0_2.jpg
imlevel_E2156CE8_F57D_4E97_41BE_A363D27413A5.url = media/popup_E14EF3EC_F32F_7A6F_41B0_D3DA57E4CA34_pl_0_0.jpg
imlevel_E2154CE8_F57D_4E97_41CD_488531D84287.url = media/popup_E14EF3EC_F32F_7A6F_41B0_D3DA57E4CA34_pl_0_1.jpg
imlevel_E478D8B3_EBB6_B757_41B9_73D38D4AE895.url = media/popup_E24B6FF2_F57A_CA7B_41B5_556802C17E96_pl_0_0.jpg
imlevel_E47E28B3_EBB6_B757_41D1_CAA9141B7088.url = media/popup_E24B6FF2_F57A_CA7B_41B5_556802C17E96_pl_0_1.jpg
imlevel_E479C8B3_EBB6_B757_41E6_1FF6DC7B54FA.url = media/popup_E24B6FF2_F57A_CA7B_41B5_556802C17E96_pl_0_2.jpg
imlevel_E2036B6A_F57D_4A6B_41DD_4C5DEB399C5E.url = media/popup_E2B76703_F3F7_5B98_41DE_81AFDB01EA3F_pl_0_0.jpg
imlevel_E2006B6A_F57D_4A6B_41D2_B844527CF883.url = media/popup_E2B76703_F3F7_5B98_41DE_81AFDB01EA3F_pl_0_1.jpg
imlevel_E2001B6A_F57D_4A6B_41BC_D1544B5A7F75.url = media/popup_E2B76703_F3F7_5B98_41DE_81AFDB01EA3F_pl_0_2.jpg
imlevel_E204DC42_F57D_4D9B_41EC_453763D7FDDB.url = media/popup_E2D1BCF8_F31E_CE77_41C4_642444AC510A_pl_0_0.jpg
imlevel_E204FC42_F57D_4D9B_41E3_0F0180BCD071.url = media/popup_E2D1BCF8_F31E_CE77_41C4_642444AC510A_pl_0_1.jpg
imlevel_E204EC42_F57D_4D9B_41CA_8C4512B8626D.url = media/popup_E2D1BCF8_F31E_CE77_41C4_642444AC510A_pl_0_2.jpg
imlevel_E2048C42_F57D_4D9B_41ED_72CCD0100263.url = media/popup_E2D1BCF8_F31E_CE77_41C4_642444AC510A_pl_0_3.jpg
imlevel_E204BC42_F57D_4D9B_41E0_8FF071BEC036.url = media/popup_E2D1BCF8_F31E_CE77_41C4_642444AC510A_pl_0_4.jpg
imlevel_E21B1273_F57D_7A79_41D1_3F05486B9B6E.url = media/popup_E2D1DCF8_F31E_CE77_41C2_A184347ED9A9_pl_0_0.png
imlevel_E21BC273_F57D_7A79_41E9_CA93BEF3A704.url = media/popup_E2D1DCF8_F31E_CE77_41C2_A184347ED9A9_pl_0_1.png
imlevel_E21BD273_F57D_7A79_41D2_1C85CAD54881.url = media/popup_E2D1DCF8_F31E_CE77_41C2_A184347ED9A9_pl_0_2.png
imlevel_E205AC2C_F57D_4DEF_41E8_BC1AD06FED2B.url = media/popup_E342A7AF_F3EB_7AE9_41C9_AFABCE660317_pl_0_0.jpg
imlevel_E2038C2D_F57D_4DE9_41E2_B16B3993E207.url = media/popup_E342A7AF_F3EB_7AE9_41C9_AFABCE660317_pl_0_1.jpg
imlevel_E203BC2D_F57D_4DE9_41E1_02D834D438BD.url = media/popup_E342A7AF_F3EB_7AE9_41C9_AFABCE660317_pl_0_2.jpg
imlevel_E478A8C4_EBB6_B731_41CD_7131AC1604B7.url = media/popup_E3DCC4B3_F57A_BEF9_41C4_6365911FB1A2_pl_0_0.jpg
imlevel_E47858C4_EBB6_B731_41D3_A7C33467BC41.url = media/popup_E3DCC4B3_F57A_BEF9_41C4_6365911FB1A2_pl_0_1.jpg
imlevel_E47848C4_EBB6_B731_41DF_AFE3F96CC5B4.url = media/popup_E3DCC4B3_F57A_BEF9_41C4_6365911FB1A2_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C76D50_FDCA_B185_41CB_2091FF002626.url = media/popup_E9022CA9_FDC6_F087_41ED_D5B57D3E3111_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C75D50_FDCA_B185_41E7_827C0DB453DB.url = media/popup_E9022CA9_FDC6_F087_41ED_D5B57D3E3111_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C74D50_FDCA_B185_41D6_AA888D1EF3A8.url = media/popup_E9022CA9_FDC6_F087_41ED_D5B57D3E3111_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C13CBA_FDCA_B085_41D9_982E2CEE20B3.url = media/popup_E9063481_FDCD_7086_41B1_54049D951074_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C23CBA_FDCA_B085_41E4_E52D257F3B02.url = media/popup_E9063481_FDCD_7086_41B1_54049D951074_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C22CBB_FDCA_B0FB_41D1_A3D132CAD05D.url = media/popup_E9063481_FDCD_7086_41B1_54049D951074_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C06D0D_FDCA_B19A_41EB_5A9F1240BEC4.url = media/popup_E90DA75C_FDDF_71BE_41EB_67228B8A0983_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C04D12_FDCA_B185_41E0_47A7F9A922DB.url = media/popup_E90DA75C_FDDF_71BE_41EB_67228B8A0983_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C7BD12_FDCA_B185_41E6_CA5A02D3E0AF.url = media/popup_E90DA75C_FDDF_71BE_41EB_67228B8A0983_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C14CE6_FDCA_B08D_41D4_42AB6268FE15.url = media/popup_E90EFD74_FDC6_D18D_41A7_7925C95326EA_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C25CE6_FDCA_B08D_4178_FED4D3E4E5DF.url = media/popup_E90EFD74_FDC6_D18D_41A7_7925C95326EA_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C1BCE7_FDCA_B08B_41CA_51A92D1BD576.url = media/popup_E90EFD74_FDC6_D18D_41A7_7925C95326EA_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C7AD21_FDCA_B187_41A6_506147FB8413.url = media/popup_E9101408_FDDD_D79B_41E4_F950FAEFD292_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C0BD21_FDCA_B187_41E9_D444AB657B95.url = media/popup_E9101408_FDDD_D79B_41E4_F950FAEFD292_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C0AD21_FDCA_B187_41EE_8C1346F8627E.url = media/popup_E9101408_FDDD_D79B_41E4_F950FAEFD292_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C73D3F_FDCA_B1FB_41C6_97E8F0488E19.url = media/popup_E91FFBE5_FDC7_508E_41E6_7DAA6467946B_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C03D3F_FDCA_B1FB_41E2_1D0FC7B02C95.url = media/popup_E91FFBE5_FDC7_508E_41E6_7DAA6467946B_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C02D3F_FDCA_B1FB_41EA_B46EE86087B5.url = media/popup_E91FFBE5_FDC7_508E_41E6_7DAA6467946B_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C6BD60_FDCA_B185_41DB_7350A3EE77BE.url = media/popup_E9230E12_FDC5_B385_41EE_6597E3C97FE5_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C04D60_FDCA_B185_41E7_39A06CD15C4C.url = media/popup_E9230E12_FDC5_B385_41EE_6597E3C97FE5_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C7BD60_FDCA_B185_41CD_DCF146EDA9F2.url = media/popup_E9230E12_FDC5_B385_41EE_6597E3C97FE5_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C68D71_FDCA_B187_41E8_8F6CC10F6366.url = media/popup_E931A38F_FDCB_B09B_41DE_1061049624D5_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C6ED71_FDCA_B187_41B3_CF0E84F7F232.url = media/popup_E931A38F_FDCB_B09B_41DE_1061049624D5_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C6DD71_FDCA_B187_41E9_E4E75A7D350A.url = media/popup_E931A38F_FDCB_B09B_41DE_1061049624D5_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C0FCEC_FDCA_B09D_41E1_A1323E7AD081.url = media/popup_E9396199_FDC7_5087_41E0_5B07C44C019B_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C0DCEC_FDCA_B09D_41D0_3B22B2D0122F.url = media/popup_E9396199_FDC7_5087_41E0_5B07C44C019B_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C0CCEC_FDCA_B09D_41D9_EAE4FD3B80A4.url = media/popup_E9396199_FDC7_5087_41E0_5B07C44C019B_pl_0_2.jpg
imlevel_E9E46FA3_FDCB_508A_41BB_4CF5E05B22CB.url = media/popup_E96AF470_FD4E_B785_41D8_9F1D1F664BB6_pl_0_0.png
imlevel_E9E51FA3_FDCB_508A_41BF_09EEBA8DAED7.url = media/popup_E96AF470_FD4E_B785_41D8_9F1D1F664BB6_pl_0_1.png
imlevel_E9E57FA3_FDCB_508A_41EB_3520DCDB5C84.url = media/popup_E96AF470_FD4E_B785_41D8_9F1D1F664BB6_pl_0_2.png
imlevel_E9C6FD27_FDCA_B18B_41DE_15013BA96546.url = media/popup_E988AB6E_FDC7_519A_41ED_FEE5C3444A23_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C6DD27_FDCA_B18B_41DB_1987B58DDC98.url = media/popup_E988AB6E_FDC7_519A_41ED_FEE5C3444A23_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C63D27_FDCA_B18B_41E2_2FC05E259841.url = media/popup_E988AB6E_FDC7_519A_41ED_FEE5C3444A23_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C16CD4_FDCA_B08D_41D1_69710847C099.url = media/popup_E9DB2CD5_FDCD_D08F_41E2_2094C12EBBF7_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C15CD4_FDCA_B08D_41E7_E7C40A4BE9F7.url = media/popup_E9DB2CD5_FDCD_D08F_41E2_2094C12EBBF7_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C14CD4_FDCA_B08D_41EC_2E0780CBB849.url = media/popup_E9DB2CD5_FDCD_D08F_41E2_2094C12EBBF7_pl_0_2.jpg
imlevel_E55F50B7_FD45_508A_41E0_ADE0A9CC1871.url = media/popup_EBDBBA64_FD4E_D38D_41EC_EAC563C6143C_pl_0_0.jpg
imlevel_E55E40B7_FD45_508A_41E1_7CE2406D3CCE.url = media/popup_EBDBBA64_FD4E_D38D_41EC_EAC563C6143C_pl_0_1.jpg
imlevel_E55FA0B8_FD45_5086_41EA_EDA06BABC630.url = media/popup_EBDBBA64_FD4E_D38D_41EC_EAC563C6143C_pl_0_2.jpg
imlevel_E9C03CFC_FDCA_B07D_41C3_9BC8B4B6FA19.url = media/popup_EE770BE6_FDDF_F08A_41E9_5789B4F47D31_pl_0_0.jpg
imlevel_E9C1CCFC_FDCA_B07D_41C4_3D99FB7BA484.url = media/popup_EE770BE6_FDDF_F08A_41E9_5789B4F47D31_pl_0_1.jpg
imlevel_E9C13CFC_FDCA_B07D_41EB_47CB31CD9E27.url = media/popup_EE770BE6_FDDF_F08A_41E9_5789B4F47D31_pl_0_2.jpg
imlevel_F0971699_EAD0_53DA_41D6_3D2D5249DCBD.url = media/popup_F0C84942_EAD0_5EAE_41C2_05E17089FF31_pl_0_0.jpg
imlevel_F097069A_EAD0_53DE_41E5_AE1B69EA8346.url = media/popup_F0C84942_EAD0_5EAE_41C2_05E17089FF31_pl_0_1.jpg
imlevel_F097369A_EAD0_53DE_41CC_6C7997431D04.url = media/popup_F0C84942_EAD0_5EAE_41C2_05E17089FF31_pl_0_2.jpg
imlevel_F097569A_EAD0_53DE_41A9_75B9D42E369A.url = media/popup_F0C84942_EAD0_5EAE_41C2_05E17089FF31_pl_0_3.jpg
imlevel_F090169A_EAD0_53DE_41DF_292BD42D0505.url = media/popup_F0C84942_EAD0_5EAE_41C2_05E17089FF31_pl_0_4.jpg
imlevel_F09736AA_EAD0_53FE_41D4_AFB8023FD658.url = media/popup_F785852B_EAD1_D6FF_41CF_510F34E64F8C_pl_0_0.jpg
imlevel_F09726AA_EAD0_53FE_41C1_8F2C03A6E671.url = media/popup_F785852B_EAD1_D6FF_41CF_510F34E64F8C_pl_0_1.jpg
imlevel_F09756AA_EAD0_53FE_41E6_C351EDF72BA2.url = media/popup_F785852B_EAD1_D6FF_41CF_510F34E64F8C_pl_0_2.jpg
imlevel_F09746AA_EAD0_53FE_41AA_A592061396B6.url = media/popup_F785852B_EAD1_D6FF_41CF_510F34E64F8C_pl_0_3.jpg
### Popup Image
### Subtitle
panorama_E1622BE2_F31A_CA9B_41DD_EBB41BD0E029.subtitle = Wejście do kruchty północnej
panorama_EFD1CFDD_FD4D_F0BF_41D0_68EC014BFD4F.subtitle = przęsło chórowe
panorama_9FAA56B1_B14C_41F6_41D9_00B9842D2B01.subtitle = widok na pałac
### Title
album_E22C3D68_F57B_4F97_41EA_F9E3A77F234A.label = Album Fotograficzny _R9A9872_1200
album_8CCDBFD4_A8AB_95A1_41C9_07ACE097D5AB.label = Album Fotograficzny izydor1
album_F792BAFE_B334_CD91_41B7_95B7B8F73B8B.label = Album Fotograficzny nagrobek1
album_F5173DD5_B2D5_C793_41E2_9831509CF0EF.label = Album Fotograficzny obraz-w-zwienczzeniu-oltarza-kaplicy-polnocnej
album_F09D55A0_EAD0_71EA_41E8_60EA7D4FFA04.label = Album Fotograficzny obraz2_konw
album_F60516BB_EAD0_53DE_41DB_FB5D691B0218.label = Album Fotograficzny obraz4_konw
album_82FCAD82_A874_F5A1_41D0_5807187625D3.label = Album Fotograficzny oltarzglowny1
album_F4987F63_B337_C4B7_41E0_B7630572AAC7.label = Album Fotograficzny oltarzykrenesansowy1
album_F4FBE8E2_BFAB_6389_41C7_CBF79DB1C7A9.label = Album Fotograficzny virtualpro01138_konw
panorama_986F8991_B17C_43B7_41CE_6B4B796BFAAE.label = Brama wschodnia I
panorama_98066627_B17C_409B_41D0_139AD3509764.label = Brama wschodnia II
panorama_9A2CDB34_B174_40FE_41D5_C42316A0B277.label = Brama wschodnia III
panorama_9FAA56B1_B14C_41F6_41D9_00B9842D2B01.label = Brama wschodnia IV
panorama_EFD1CFDD_FD4D_F0BF_41D0_68EC014BFD4F.label = Chór muzyczny
panorama_AA65C9CE_B134_C3AD_41D6_48106EE50F40.label = Dzwonnica I
panorama_ADA8ECC1_B14C_4197_41D0_002FEA044088.label = Dzwonnica II
panorama_AD420D89_B14C_4397_41D0_83A01F912C40.label = Dzwonnica III
panorama_ACD4E996_B14C_43BD_41E4_2CE6A50D2494.label = Dzwonnica IV
panorama_AC036292_B14C_41B5_41D4_3645CDC53B68.label = Dzwonnica V
panorama_AC2BE8A6_B14C_419D_41B3_1B856BD25FD6.label = Dzwonnica VI
panorama_AA281F7E_B134_7F6D_41DC_9E9F699EE181.label = Dzwonnica od strony kościoła
panorama_A830FA44_B13C_409E_41C7_6B36C773AE8C.label = Figura ks. Jerzego Popiełuszki
panorama_A828E82D_B13F_C0EE_41D4_5BF0139DD74B.label = Figura św. Antoniego Padewskiego
panorama_95DB7991_B154_43B6_41C1_77D2AA7CD137.label = Figurka MB Niepokalanej I
panorama_95D9E70B_B154_40AB_41E0_01AE7AB00769.label = Figurka MB Niepokalanej II
panorama_95593FEC_B157_FF6E_41CF_A249AA597798.label = Figurka MB Niepokalanej III
panorama_9561D89C_B154_41AD_41E2_CCDEC62FCE75.label = Figurka MB Niepokalanej IV
panorama_A93332E1_B134_C197_41D7_40E7CC43088A.label = Front I
panorama_A9724C06_B134_409D_41C8_5D48DBF57F7A.label = Front II
panorama_AB0DE398_B133_C7B6_41D0_7C7D9AB5FB08.label = Front III
panorama_AB300ADE_B134_41AD_41E1_6E9F6D886C58.label = Front IV
panorama_96F02BC2_B174_C795_41E2_D3BFEE947794.label = Furtka południowa
panorama_9097AEC9_B15C_C196_41E2_772C1AADA290.label = Furtka północna
panorama_F2655DF3_E951_D16F_41E4_21B980C1B295.label = Grobiowiec Mniszów
panorama_A1F4ED50_B135_C0B5_41E4_B18BE3F44E84.label = Kaplica pw. Pana Jezusa
panorama_A95266AD_B13C_41EE_41A1_F2313A318F25.label = Lewa część fasady
panorama_ED84EA4F_FD4A_B39A_41DF_FAB8CDEA6CF0.label = Nawa I
panorama_F4C1AC6E_E0DF_55F9_41E5_E29BBE9D8DF1.label = Nawa II
panorama_EDB2CBBD_E0CF_335B_41D0_243461E8CAE3.label = Nawa III
panorama_F3EBD860_E970_3F69_41C5_2F9EE6AAF958.label = Nawa IV
panorama_96C0A26E_B174_416D_41B9_1FE26DC41462.label = Otoczenie południowej części świątyni I
panorama_972DB336_B175_C0FD_41D6_EEBEE9034A43.label = Otoczenie południowej części świątyni II
panorama_9493DC01_B14C_4097_41E3_BA6514FC95E0.label = Otoczenie południowej części świątyni III
panorama_94C3A790_B154_CFB5_41BD_321594B5CA8F.label = Otoczenie południowej części świątyni IV
panorama_90C32716_B154_C0BA_41B6_6A1BAAD816DD.label = Otoczenie północnej części świątyni
panorama_908E1DF3_B15C_437A_41AA_FD31C9087FBF.label = Otoczenie północnej części świątyni II
panorama_93538CB5_B15C_41FF_41E2_DC39687BAF52.label = Otoczenie północnej części świątyni III
panorama_92EB3EB6_B15D_C1FA_41E5_831E3DAFBFD7.label = Otoczenie północnej części świątyni IV
panorama_F5AE6E46_E759_5AD9_41A2_1B7EE60AFE27.label = Ołtarz główny
panorama_F32B0E20_E950_72E9_4193_4B0257995598.label = Ołtarz w kaplicy pw. Matki Bożej Różańcowej
panorama_9A4B677F_BACB_A222_41D2_0AE22E953278.label = Panorama startowa
panorama_A8B3918A_B13C_4395_41E4_2F1F9A13CC61.label = Prawa część fasady
panorama_FCFBD653_F3FF_DDB9_41DE_D3F451140C73.label = Prezbiterium
panorama_E263AF5E_F37A_CBAB_41CC_0B45242407FC.label = Prezbiterium - prawa strona
panorama_E1622BE2_F31A_CA9B_41DD_EBB41BD0E029.label = Prezbiterium lewa strona
panorama_EF6D193A_FD4E_B1FA_41B6_69AF880B08FC.label = Przedsionek
panorama_EC27FABE_FD4E_F0FD_41E8_9FEEEDE5FDFF.label = Przedsionek II
panorama_F52CBB10_E756_DA7A_41CA_712E68E9E7BE.label = Przy balaskach
panorama_9614BB4A_B175_C095_41B1_A7872E6464F6.label = Przy plebanii
video_F51811E8_E72D_D092_41C4_862BFF85EC4D.label = Ujęcie startowe
panorama_9AF48083_BA36_BEE3_41C6_848B5D5E2A29.label = Ujęcie z lotu ptaka z dalszej perspektywy
panorama_900171D2_B15C_43BA_41D2_E249E54537EB.label = Ulica od strony północnej
panorama_A0A9A156_B137_C0BD_41E2_6BE4D66095D1.label = Wejście do kaplicy południowej pw. Pana Jezusa
panorama_F3EFFB94_E950_51AA_41EA_70C7D1A3FF79.label = Wejście do kaplicy północnej pw. MB Różańcowej
panorama_A9EB16CB_B134_C1AB_41D8_1FC1D47AED9F.label = Wejście do kościoła
panorama_94AE45D7_B14C_C3BA_41E3_8347108D00A0.label = Wejście do zakrystii
panorama_A641D7C5_A86C_B5A0_41E1_9B583950C623.label = Widok z lotu ptaka - od zachodniej strony
panorama_FBED0161_BC7B_E28B_41E0_F806C7C68D0D.label = Widok z lotu ptaka od strony północnej
panorama_E20469C4_F37B_569F_41E7_1A81B2C7FBFE.label = Zakrystia
panorama_E23E03BB_F375_5AE9_419A_A6980E423444.label = Zakrystia II
panorama_E02EA6AD_F32E_DAE9_41E2_320E77147A43.label = Zakrystia północna I
panorama_E0F6F6CE_F32D_5AAB_41BC_65A94F299EBB.label = Zakrystia północna II
panorama_E0D7E74D_F32A_DBA9_41CB_BC05255D2935.label = Zakrystia północna III
album_E22C3D68_F57B_4F97_41EA_F9E3A77F234A_0.label = _R9A9872_1200
album_8CCDBFD4_A8AB_95A1_41C9_07ACE097D5AB_0.label = izydor1
album_8CCDBFD4_A8AB_95A1_41C9_07ACE097D5AB_1.label = izydor2
album_8CCDBFD4_A8AB_95A1_41C9_07ACE097D5AB_2.label = izydor3
album_8CCDBFD4_A8AB_95A1_41C9_07ACE097D5AB_3.label = izydor4
album_F792BAFE_B334_CD91_41B7_95B7B8F73B8B_0.label = nagrobek1
album_F792BAFE_B334_CD91_41B7_95B7B8F73B8B_1.label = nagrobek2
album_F792BAFE_B334_CD91_41B7_95B7B8F73B8B_2.label = nagrobek3
album_F792BAFE_B334_CD91_41B7_95B7B8F73B8B_3.label = nagrobek4
album_F5173DD5_B2D5_C793_41E2_9831509CF0EF_0.label = obraz-w-zwienczzeniu-oltarza-kaplicy-polnocnej
album_F09D55A0_EAD0_71EA_41E8_60EA7D4FFA04_0.label = obraz2_konw
album_F60516BB_EAD0_53DE_41DB_FB5D691B0218_0.label = obraz4_konw
album_E22C3D68_F57B_4F97_41EA_F9E3A77F234A_2.label = oltarz glowny
album_E22C3D68_F57B_4F97_41EA_F9E3A77F234A_1.label = oltarz glowny 2 env
album_82FCAD82_A874_F5A1_41D0_5807187625D3_0.label = oltarzglowny1
album_82FCAD82_A874_F5A1_41D0_5807187625D3_1.label = oltarzglowny2
album_82FCAD82_A874_F5A1_41D0_5807187625D3_2.label = oltarzglowny3
album_F4987F63_B337_C4B7_41E0_B7630572AAC7_0.label = oltarzykrenesansowy1
album_F4987F63_B337_C4B7_41E0_B7630572AAC7_1.label = oltarzykrenesansowy2
album_F4987F63_B337_C4B7_41E0_B7630572AAC7_2.label = oltarzykrenesansowy3
map_9DCCF96A_BDDB_3854_41D8_2CBC9DC52CD1.label = plan-kosciola-nowyu
album_F4FBE8E2_BFAB_6389_41C7_CBF79DB1C7A9_0.label = virtualpro01138_konw
photo_F2D1D4CD_BFB9_639B_41E5_09673CBF5840.label = virtualpro01139_konw
photo_F2D1D4CD_BFB9_639B_41E5_09673CBF5840.label = virtualpro01139_konw
photo_F516A852_BFB9_628E_41CB_C037BA56B323.label = virtualpro01150_konw
photo_F516A852_BFB9_628E_41CB_C037BA56B323.label = virtualpro01150_konw
album_F4FBE8E2_BFAB_6389_41C7_CBF79DB1C7A9_1.label = virtualpro01163_konw
album_F4FBE8E2_BFAB_6389_41C7_CBF79DB1C7A9_2.label = virtualpro01169_konw
### Video
videolevel_F6C70933_E72E_51F7_41D5_64DB93E45DE7.url = media/video_F51811E8_E72D_D092_41C4_862BFF85EC4D_pl.mp4
videolevel_F6C70933_E72E_51F7_41D5_64DB93E45DE7.posterURL = media/video_F51811E8_E72D_D092_41C4_862BFF85EC4D_poster_pl.jpg
### Video Subtitles
## Skin
### Button
Button_E14A55CE_B154_47F1_41BD_9BE7CA2675CF.label = ARCHITEKTURA KOŚCIOŁA
Button_1B998D00_16C4_0505_41AD_67CAA4AAEFE0.label = HOUSE INFO
Button_FC5A1C32_B14C_4491_41D7_3F7F6C91366C.label = INFO
Button_A2E2D988_B63A_AEEE_41B6_A97FEF5E20DF.label = JAN WOLFF
Button_1B999D00_16C4_0505_41AB_D0C2E7857448.label = LISTA PANORAM
Button_1B9A6D00_16C4_0505_4197_F2108627CC98.label = LOCATION
Button_E6DB469F_B1D4_C58F_41D0_4E0AB8E9ECF3.label = MALARSTWO JÓZEFA BUCHBINDERA
Button_A5830C82_B64B_A6DD_41E2_8841837F9869.label = NAJSTARSZE DZIEJE PARAFII
Button_E6EA3818_B1D4_CC91_41D2_8FD9627219B9.label = O JÓZEFIE BUCHBINDERZE
Button_1B9A5D00_16C4_0505_41B0_D18F25F377C4.label = PHOTOALBUM
Button_1B9A4D00_16C4_0505_4193_E0EA69B0CBB0.label = PLAN
Button_1B9A3D00_16C4_0505_41B2_6830155B7D52.label = REALTOR
Button_FFDF102F_B15C_3C8E_41E4_291B740E6600.label = RENESANS LUBELSKI
Button_23F057B8_0C0A_629D_41A2_CD6BDCDB0145.label = lorem ipsum
Button_221B5648_0C06_E5FD_4198_40C786948FF0.label = lorem ipsum
### Image
Image_06C5BBA5_1140_A63F_41A7_E6D01D4CC397.url = skin/Image_06C5BBA5_1140_A63F_41A7_E6D01D4CC397_pl.jpg
Image_0B48D65D_11C0_6E0F_41A2_4D6F373BABA0.url = skin/Image_0B48D65D_11C0_6E0F_41A2_4D6F373BABA0_pl.jpg
Image_1B99DD00_16C4_0505_41B3_51F09727447A.url = skin/Image_1B99DD00_16C4_0505_41B3_51F09727447A_pl.png
Image_84710F69_B2D3_C097_41E4_F020C791E878.url = skin/Image_84710F69_B2D3_C097_41E4_F020C791E878_pl.jpg
Image_85057C1B_B2F4_4497_41D2_2C91A6B43D68.url = skin/Image_85057C1B_B2F4_4497_41D2_2C91A6B43D68_pl.jpg
Image_853DFD40_B2FC_C4F1_41D4_EA9D342C5D8B.url = skin/Image_853DFD40_B2FC_C4F1_41D4_EA9D342C5D8B_pl.jpg
Image_8553D115_BC58_E9FC_41E1_B03479487CB1.url = skin/Image_8553D115_BC58_E9FC_41E1_B03479487CB1_pl.jpg
Image_858EE897_B2FD_CD9F_41C6_CC4287074A70.url = skin/Image_858EE897_B2FD_CD9F_41C6_CC4287074A70_pl.jpg
Image_85AFF57A_B2FD_C496_41AB_3E723D0E419D.url = skin/Image_85AFF57A_B2FD_C496_41AB_3E723D0E419D_pl.jpg
Image_85F57441_B2FC_44F3_41B2_AB1D99E57388.url = skin/Image_85F57441_B2FC_44F3_41B2_AB1D99E57388_pl.jpg
Image_88443AA2_B2FC_CDB1_41CF_075886D0AE2A.url = skin/Image_88443AA2_B2FC_CDB1_41CF_075886D0AE2A_pl.jpg
Image_88E5E2F6_B2D5_FD91_41C4_36550F141677.url = skin/Image_88E5E2F6_B2D5_FD91_41C4_36550F141677_pl.jpg
Image_8A934619_B2F4_4493_41C3_9E0DF39AF7CC.url = skin/Image_8A934619_B2F4_4493_41C3_9E0DF39AF7CC_pl.jpg
Image_8C7E7CE0_A894_BB60_41D2_01B7DBC3632E.url = skin/Image_8C7E7CE0_A894_BB60_41D2_01B7DBC3632E_pl.jpg
Image_8D0B73B3_A8BD_ADE7_41B0_38FCF9E9CD75.url = skin/Image_8D0B73B3_A8BD_ADE7_41B0_38FCF9E9CD75_pl.jpg
Image_9834F373_BA5F_A223_41E3_448F5C0E89AF.url = skin/Image_9834F373_BA5F_A223_41E3_448F5C0E89AF_pl.jpg
Image_99356FD7_BADE_A263_41D4_E86FD5B5CA83.url = skin/Image_99356FD7_BADE_A263_41D4_E86FD5B5CA83_pl.jpg
Image_9AE6C7CC_BACA_E266_41A6_3A780F1BA751.url = skin/Image_9AE6C7CC_BACA_E266_41A6_3A780F1BA751_pl.jpg
Image_9B382190_BA37_7EFE_41E3_A62F3025F3B7.url = skin/Image_9B382190_BA37_7EFE_41E3_A62F3025F3B7_pl.png
Image_9BDF94A7_BAD6_A622_41D9_0725F5D3A4F2.url = skin/Image_9BDF94A7_BAD6_A622_41D9_0725F5D3A4F2_pl.jpg
Image_A25A0359_B636_A26F_41C6_9C1CF8324EB8.url = skin/Image_A25A0359_B636_A26F_41C6_9C1CF8324EB8_pl.jpg
Image_A2A9E1CF_B65F_7E62_41C5_0BEF590179CE.url = skin/Image_A2A9E1CF_B65F_7E62_41C5_0BEF590179CE_pl.jpg
Image_A5A16865_B64E_AE26_41E4_DF2DAD07737B.url = skin/Image_A5A16865_B64E_AE26_41E4_DF2DAD07737B_pl.jpg
Image_AC64DBA4_B6CB_A226_41DA_A44D2A1CA7FF.url = skin/Image_AC64DBA4_B6CB_A226_41DA_A44D2A1CA7FF_pl.jpg
Image_B133F74B_A8F4_F6A7_41A4_39D2B26F0754.url = skin/Image_B133F74B_A8F4_F6A7_41A4_39D2B26F0754_pl.jpg
Image_D3D5E00B_B154_3C77_41DF_FE64CB8C2777.url = skin/Image_D3D5E00B_B154_3C77_41DF_FE64CB8C2777_pl.jpg
Image_E2C99BD4_B175_C391_41BB_504242E4FF5D.url = skin/Image_E2C99BD4_B175_C391_41BB_504242E4FF5D_pl.jpg
Image_E4773CE8_B1DC_45B1_41DE_0112AE7A0867.url = skin/Image_E4773CE8_B1DC_45B1_41DE_0112AE7A0867_pl.jpg
Image_E66E7296_B133_FD91_41C3_A050E2470D1A.url = skin/Image_E66E7296_B133_FD91_41C3_A050E2470D1A_pl.jpg
Image_E94FC960_B1DC_4CB1_41DA_7DE3908442B2.url = skin/Image_E94FC960_B1DC_4CB1_41DA_7DE3908442B2_pl.jpg
Image_EAE697B7_FD47_708A_41EE_CDB8D2D76922.url = skin/Image_EAE697B7_FD47_708A_41EE_CDB8D2D76922_pl.jpg
Image_EE6EE020_B134_7CB1_4196_E03F1B526FBF.url = skin/Image_EE6EE020_B134_7CB1_4196_E03F1B526FBF_pl.jpg
Image_F5D8EF7C_B3D4_4491_41BD_9520820FF35E.url = skin/Image_F5D8EF7C_B3D4_4491_41BD_9520820FF35E_pl.jpg
Image_F622415E_B354_3C91_41E1_A61E9C02648B.url = skin/Image_F622415E_B354_3C91_41E1_A61E9C02648B_pl.jpg
Image_F7136B0F_B354_4C8F_41C5_9FBE1D371C4C.url = skin/Image_F7136B0F_B354_4C8F_41C5_9FBE1D371C4C_pl.jpg
Image_FFE625E6_E73E_5091_41E7_0D7CF69BC6DD.url = skin/Image_FFE625E6_E73E_5091_41E7_0D7CF69BC6DD_pl.jpg
### Label
Label_0DD14F09_1744_0507_41AA_D8475423214A.text = Kościół Trójcy Świętej
Label_0DD1AF09_1744_0507_41B4_9F5A60B503B2.text = Radzyń Podlaski
### Multiline Text
HTMLText_FFFB85EB_E73E_5097_41E8_306D1ECBB154.html = W przeciwieństwie do wielkich, monumentalnych płócien ołtarzowych tego artysty wyeksponowanych w nawach świątyni, to dzieło ma zupełnie mały, miniaturowy format. Wynika to z jego ściśle użytkowego przeznaczenia - obrazek jest bowiem wkomponowany bezpośrednio w drzwiczki tabernakulum. Zobaczyć go można na ołtarzu w kaplicy Pana Jezusa, która jest usytuowana po południowej stronie kościoła.
Ze względu na swoje rozmiary i funkcję zamknięcia cyborium, kompozycja jest zwięzła. Ukazuje ona postać Jezusa Chrystusa, który wskazuje dłonią na swoje płonące serce. Tematyka ta nawiązuje do silnie rozwijającego się wówczas nabożeństwa do Serca Jezusowego, co Buchbinder zilustrował również na opisywanym wcześniej, wielkim obrazie w nawie głównej („Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque”), gdzie Zbawiciel ukazuje francuskiej zakonnicy swoje „gorejące miłością do ludzi serce”. Wizerunek na tabernakulum stanowi zatem spójne dopełnienie teologicznego programu malarskiego, jaki artysta stworzył dla radzyńskiej parafii.
Dzieło to ukazuje Madonnę z małym Jezusem spoczywającym na jej lewym przedramieniu. Postać Maryi, stojąca na półksiężycu, jest adorowana przez dwóch skrzydlatych aniołów, którzy unoszą nad jej głową otwartą królewską koronę. Tłem dla tej wzniosłej sceny jest otwarte niebo. Centralną postać "Wniebowziętej" otacza wieniec piętnastu medalionów, w których misternie zilustrowano poszczególne tajemnice różańcowe. Jak podkreślają źródła, obraz ten w mistrzowski sposób łączy w sobie cechy aż trzech różnych typów ikonograficznych: Madonny Apokaliptycznej, Wniebowzięcia oraz Koronacji Najświętszej Maryi Panny.
Historia tego zabytku jest owiana pewną tajemnicą. Nie zachowały się żadne przekazy wskazujące, kto był jego hojnym fundatorem, ani w jakim dokładnie czasie trafił on do radzyńskiej fary. Wiadomo z pewnością, że poddawano go renowacji już w 1868 roku. W samym ołtarzu kaplicy został umieszczony najwcześniej po 1700 roku, a być może dopiero na początku XX stulecia, kiedy to cała nastawa ołtarzowa była przebudowywana i starannie dostosowywana kolorystycznie do Ołtarza Wielkiego. Analizując styl malowidła, Piotr Hapka w swojej monografii ostrożnie datuje to płótno na pierwszą połowę XVIII wieku, wskazując na wyraźne wpływy sztuki niderlandzkiej lub niemieckiej.
Niezależnie od ostatecznej metryki, wizerunek ten jest niezwykle cennym zabytkiem sztuki sakralnej. Stanowi on wspaniałe świadectwo ogromnej popularności potrydenckiego kultu maryjnego, który uległ wzmocnieniu po historycznych zwycięstwach chrześcijan nad wojskami tureckimi pod Lepanto w 1571 roku oraz pod Chocimiem w 1621 roku. Dzięki gruntownej konserwacji przeprowadzonej w 2003 roku obraz odzyskał swą dawną, wyrazistą czytelność i kolorystykę.
Kościół pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim to wybitne dzieło architekta Jana Wolffa, uznawane za sztandarową perłę renesansu lubelskiego. Zewnętrzna bryła tej wzniesionej na planie krzyża łacińskiego świątyni zachwyca lekkością i bogactwem detali, w których mistrzowsko połączono wpływy włoskiego renesansu z niderlandzkim manieryzmem.
Reprezentacyjna fasada zachodnia kościoła została w dolnej partii wzmocniona masywnymi szkarpami. Najbardziej dekoracyjnie potraktowano jej zwieńczenie – majestatyczny szczyt, oddzielony od dołu obiegającym całą budowlę belkowaniem. Szczyt ten posiada trzy arkady rozdzielone pilastrami, ujęty jest po bokach spływami wolutowymi i ozdobiony smukłymi obeliskami. Nad głównym wejściem pyszni się okazały portal, w którego zwieńczeniu umieszczono herby potężnych fundatorów budowli: Mniszech, Ogończyk, Pilawa i Dąbrowa.
Boczne elewacje świątyni opinają wysmukłe pilastry zwieńczone korynckimi kapitelami.W sposób charakterystyczny dla swobodnego traktowania antycznych porządków, wspierają one doryckie belkowanie z biegnącym u góry tryglifowo-metopowym fryzem. Przestrzeń owego fryzu urozmaica płaski, zapożyczony prosto ze sztuki Niderlandów ornament okuciowy oraz powtarzalne motywy cekinów.
Ogromne wrażenie robią również wspaniałe, uszakowate obramienia okien. Ozdobiono je ozdobną ramą z motywem warkocza (plecionki) oraz kimationem. Nad oknami wprowadzono dodatkowo odcinkowe gzymsy z dekoracją okuciową z motywem róży w polu centralnym, co stanowi klasyczny repertuar renesansu lubelskiego.
Niezwykle oryginalnym i unikatowym detalem są attyki ukrywające pogrążone dachy nad zakrystiami. Podzielono je smukłymi pilastrami hermowymi, a ich ścianki finezyjnie udekorowano włoskimi hermami, rzeźbionymi muszlami (konchami) oraz niderlandzkimi okuciami. Zastosowanie tych wyrafinowanych i harmonijnych elementów rzeźbiarsko-architektonicznych na zewnętrznych murach sprawia, że radzyńska fara do dziś zachwyca proporcjami i stanowi jeden z najwspanialszych pomników nowożytnej architektury sakralnej w Polsce.
Na mensie omawianego, prawego ołtarza bocznego znajduje się niezwykle ważny dla historii radzyńskiej świątyni obiekt - klasycystyczny, przeszklony relikwiarz w formie drewnianej trumny, ozdobiony zamkniętą koroną. W jego wnętrzu przechowywane są szczątki św. Wincentego Męczennika. Relikwie te zostały sprowadzone z Rzymu w 1774 roku przez Kajetana Potockiego, a czternaście lat później, w 1788 roku, uroczyście przeniesiono je z kaplicy pałacowej do kościoła, umieszczając właśnie na opisywanym ołtarzu.
Głównym obrazem tego ołtarza, skrywającym się na co dzień pod opisaną wcześniej zasuwą z „Przemienieniem”, jest dzieło „Święty Wincenty Męczennik” pędzla Józefa Buchbindera, datowany na lata 1884–1888. Obraz ten, o identycznych wymiarach co zasłaniające go płótno (1,5 m x 1 m) i kosztujący również 160 rubli, ukazuje hiszpańskiego archidiakona z Saragossy, który poniósł męczeńską śmierć w III wieku, podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Dioklecjana.
Zgodnie z wymogami akademickiej ikonografii, artysta ukazał świętego jako młodego mężczyznę ubranego w habit i bogatą, złotą opończę, spoczywającego w pozie półleżącej na skalnym wykrocie. Tło kompozycji stanowi surowy, chłodny pejzaż ukazujący skały, morze oraz ledwie dostrzegalną łódź z wioślarzem. Buchbinder w charakterystyczny dla siebie sposób zrezygnował z drastycznego epatowania okrucieństwem, krwią czy śladami tortur. Męczeństwo Wincentego sygnowane jest w sposób bardzo dyskretny – poprzez spętane grubym sznurem nogi oraz pętle zaciśnięte na nadgarstkach. Święty dzierży w prawej dłoni białą banderolę, a w lewej niewielki, drewniany krzyżyk. Zjawiskowym i intrygującym elementem kompozycji są unoszące się nad jego głową aniołki (putta) o uderzająco naturalistycznych, gołębich skrzydłach wyrastających wprost z szyi, które nakładają na głowę męczennika wawrzynową koronę. Z perspektywy krytyki sztuki, płótno to odznacza się bardzo wysoką poprawnością akademicką oraz starannością wykonania, niemniej pozbawione jest tej niezwykłej, mistycznej głębi i refleksji teologicznej, jaką Buchbinder potrafił natchnąć swoje najwybitniejsze prace.
Na wschodniej ścianie kaplicy MB Różańcowej wznosi się ołtarz, który na początku XX wieku został przebudowany i dopasowany kolorystycznie do ołtarza głównego. Jego nastawa jest o tyle wyjątkowa, że mieści w sobie aż trzy obrazy. Pod najczęściej eksponowanym wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej (z 1910 roku) oraz cennym dziełem Matki Boskiej Różańcowej (z pierwszej połowy XVIII wieku), ukryta jest trzecia zasuwa.
To właśnie na niej umieszczono obraz „Święty Franciszek Borgia”, namalowany przez Józefa Buchbindera w 1880 roku. Dzieło to jest niezwykle nastrojowym portretem generała zakonu jezuitów, dawnego hiszpańskiego arystokraty i księcia Gandii. Buchbinder ukazał go w ujęciu trzy czwarte, jako starszego, łysiejącego mężczyznę z brodą, zwróconego profilem. Święty, odziany w czarny, obszerny habit, klęczy przy surowym, drewnianym klęczniku w ascetycznej celi klasztornej. Jego dłonie oplata różaniec z niewielkim krucyfiksem, a wzrok spoczywa na otwartej księdze. Kolorystyka płótna jest ponura, utrzymana w ascetycznych, brunatno-zielonkawych tonacjach, przełamana jedynie blaskiem wiecznej lampki w tle oraz zgaszoną czerwienią materii na pierwszym planie.
Właśnie ten dolny fragment kompozycji przykuwa szczególną uwagę. Widzimy tu masywny, okuty żelaznymi klamrami mszał - osobisty i ulubiony rekwizyt Buchbindera, który artysta wykorzystał również w obrazie z wizją św. Małgorzaty Alacoque. Tuż obok księgi, na sfałdowanej tkaninie, leży czaszka w złotej, królewskiej koronie. Ten intrygujący detal przypomina o radykalnej przemianie duchowej świętego. Dokonała się ona, gdy Franciszek - ówczesny dworzanin cesarza Karola V - ujrzał w trumnie rozkładające się ciało pięknej niegdyś cesarzowej. Zrozumiawszy ostateczną znikomość doczesnej potęgi, porzucił zaszczyty i wstąpił do zakonu. To refleksyjne płótno wpisuje się w atmosferę kaplicy i zachęca do zadumy nad przemijaniem.
Podążając dalej nawą główną ku prezbiterium, zatrzymajmy się przy lewym łuku tęczowym. Naszym oczom ukazuje się tu wspaniały, murowany ołtarz boczny zaprojektowany w 1766 roku przez wybitnego architekta Jakuba Fontanę. Zanim przejdziemy do obrazu, rzućmy okiem na samą architekturę nastawy: ujęto ją w ramy jońskich kolumn ustawionych na postumentach. Jej jasnobeżowa kolorystyka ze złoceniami i pastelowymi różami idealnie wpisuje się w modę z czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W centralnym polu tego ołtarza umieszczono obraz „Święty Antoni Padewski”, namalowany w latach 1880–1884 przez Józefa Buchbindera, za który ówczesna parafia zapłaciła 160 rubli Dzieło ukazuje świętego Antoniego, z pochodzenia Portugalczyka, wybitnego teologa i wspaniałego kaznodzieję, jako młodego mężczyznę odzianego w ciemny, franciszkański habit. Zakonnik ukazany został w postawie klęczącej; z ogromnym uwielbieniem i pokorą wpatruje się w Dzieciątko Jezus, które objawia mu się w świetlistym obłoku, podając mu drobną rączką kwiat lilii – powszechny symbol czystości. Tuż przed świętym, na przykrytym wzorzystą materią stole, artysta namalował rozłożoną księgę oraz zwisający różaniec. Księga przypomina o jego wielkiej mądrości – św. Antoni był m.in. autorem słynnego zbioru kazań „Sermones Dominicales”.
Choć znawcy sztuki oceniają ten obraz jako bardzo poprawne rzemiosło akademickie, całkowicie zgodne z ówczesną ikonografią i pozbawione głębszej mistyki charakterystycznej dla innych dzieł tego malarza, to emanuje on niezwykłym spokojem. Warto dodać, że Buchbinder niezwykle chętnie powielał ten sprawdzony motyw wizji św. Antoniego – podobne wizerunki jego pędzla odnajdziemy również w kościołach w pobliskim Ulanie Majoracie czy Komarówce Podlaskiej. Zanim udamy się dalej, zachęcam do krótkiej modlitwy, wszak św. Antoni to najskuteczniejszy patron rzeczy zagubionych, podróżnych i narzeczonych.
RENESANS LUBELSKI - rodzimy nurt architektury NOWOŻYTNEJ
ARCHITEKTURA KOŚCIOŁA TRÓJCY ŚWIĘTEJ
JAN WOLFF - MURATOR RENESANSU LUBELSKIEGO
MALARSTWO JÓZEFA
BUCHBINDERA
NAJSTARSZE DZIEJE PARAFII
Józef Buchbinder
ŚW. FRANCISZEK BORGIA
Kaplica Mniszchów
NAGROBEK MNISZCHÓW
Kaplica Mniszchów
OŁTARZYK RENESANSOWY
Otoczenie kościoła
FIGURKA MATKI BOSKIEJ NIEPOKALANIE POCZĘTEJ
Otoczenie kościoła
BRAMA-DZWONNICA Z XVIII W.
autor nieznany
ŚW. FRANCISZEK Z ASYŻU
ANTONI DUSZEK
DROGA KRZYŻOWA
Józef Buchbinder
NAJŚWIĘTSZE SERCE JEZUSA
Józef Buchbinder
ŚW. WINCENTY MĘCZENNIK
Józef Buchbinder
ŚW. MAGŁORZATA ALACOQUE
Józef Buchbinder
MARTWY CHRYSTUS
Józef Buchbinder
PRZEMIENIENIE PAŃSKIE
Józef Buchbinder
ŚW. ANTONI PADEWSKI
Józef Buchbinder
PORTRET PROBOSZCZA
Józef Buchbinder
UKRZYŻOWANIE
Józef Buchbinder
ŚW. IZYDOR ORACZ
Józef Buchbinder
ŚW. MIKOŁAJ
autor nieznany
ŚW. HIERONIM
OŁTARZ W KAPLICY
PW. PANA JEZUSA
Józef Buchbinder, wybitny malarz religijny, urodził się 17 grudnia 1839 roku w Radzyniu Podlaskim (według innych źródeł w Mordach) w rodzinie żydowskiej. Jego ojciec zajmował się odnawianiem obrazów kościelnych, dzięki czemu Józef od najmłodszych lat poznawał rzemiosło malarskie. Zdolności chłopca dostrzeżono podczas jego edukacji u bernardynów w Łukowie. W 1856 roku wyjechał do Warszawy, gdzie rozpoczął studia w Szkole Sztuk Pięknych pod okiem m.in. Rafała Hadziewicza. W 1857 roku, korzystając z opieki zakonników kapucynów, przyjął chrzest katolicki. Swoje umiejętności doskonalił następnie na prestiżowych uczelniach w Dreźnie, Monachium, Paryżu oraz w rzymskiej Akademii św. Łukasza.
Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie, gdzie początkowo utrzymywał się z malowania portretów i ilustracji, pełniąc m.in. funkcję kierownika artystycznego „Tygodnika Ilustrowanego” w latach 1879–1885. Był również niezwykle cenionym portrecistą i kopistą, pracującym m.in. na zlecenie hrabiego Konstantego Zamoyskiego dla pałacu w Kozłówce. Niemal cała jego dojrzała twórczość związała się jednak ze sztuką sakralną, w której łączył wpływy renesansu, baroku oraz niemieckich Nazareńczyków, nadając swoim dziełom wyrazisty mistycyzm.
Największy i najważniejszy zbiór jego dzieł znajduje się w jego rodzinnym mieście – w kościele pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim. Związek Buchbindera z tą świątynią był szczególny, gdyż w 1895 roku objął on nadzór artystyczny nad jej generalnym remontem, finansowanym przez Bronisława Szlubowskiego. Z inicjatywy proboszcza Franciszka Wasilewskiego, artysta stworzył dla tego kościoła w latach 1880–1909 imponującą kolekcję malarstwa. Do najważniejszych dzieł należą monumentalne płótna w ołtarzu głównym: „Trójca Święta” (1892) oraz mistyczne „Ukrzyżowanie” (1898). Wykonał również serię obrazów do ołtarzy bocznych, w tym „Św. Antoniego”, „Św. Mikołaja”, „Św. Wincentego” i „Przemienienie Pańskie” (1880–1884).
Jego kunszt widać także w pełnym ukrytych znaczeń, osadzonym w podlaskim pejzażu obrazie „Święty Izydor Oracz” (1907), ukrytym w kaplicy Mniszchów wizerunku „Św. Franciszka Borgii”, czy mrocznym „Martwym Chrystusie” (1887) z zakrystii. Namalował także pośmiertny portret księdza Wasilewskiego oraz liczne obrazy feretronowe.
Józef Buchbinder zmarł w 1909 roku, pozostawiając w Radzyniu wyjątkowy program malarski, który do dziś stanowi o unikalnym charakterze wnętrza tamtejszego kościoła.
autor nieznany
We wnętrzu świątyni znajdują się dwa wizerunki tego świętego. Jeden z nich w boczłym ołtarzu północnym i drugi - widoczny obok. Obraz wisi na północnej ścianie w pobliżu chóru.
Święty jest tutaj z brodą, zarówno pastorał jak i ubiór typowe są dla tradycji wschodniej. Autorstwo tego obrazu jest nieznane.
Historia tego obrazu jest ciekawa. Miałby pochodzić z cerkwi rozebranej podczas rosyjskich prześladowań unitów - i przeniesiony do nowej, wybudowanej przez Rosjan. Po I wś. przekazanej Kościołowi katolickiemu i przemianowanej na kościół. Część wyposażenia została ukryta w czasie II wojny światowej przez jednego z parafian w jego stodole, która spłonęła. Udało się uratować jedynie ten obraz.
Ta niezwykła historia ocalenia obrazu i współistnienia wizerunków św. Mikołaja w tradycji zachodniej i wschodniej, symbolicznie łączy naszą wspólną, burzliwą historię i bogactwo kulturowe regionu. Oba Mikołaje stanowią cenne świadectwo przeszłości kościoła św. Trójcy.
john doe
licensed real estate salesperson
Tlf.: +11 111 111 111
jhondoe@realestate.com
www.loremipsum.com
Mauris aliquet neque quis libero consequat vestibulum. Donec lacinia consequat dolor viverra sagittis. Praesent consequat porttitor risus, eu condimentum nunc. Proin et velit ac sapien luctus efficitur egestas ac augue. Nunc dictum, augue eget eleifend interdum, quam libero imperdiet lectus, vel scelerisque turpis lectus vel ligula. Duis a porta sem. Maecenas sollicitudin nunc id risus fringilla, a pharetra orci iaculis. Aliquam turpis ligula, tincidunt sit amet consequat ac, imperdiet non dolor.
___
Lorem ipsum
dolor sit amet
consectetur adipiscing elit. Morbi bibendum pharetra lorem, accumsan san nulla.
Mauris aliquet neque quis libero consequat vestibulum. Donec lacinia consequat dolor viverra sagittis. Praesent consequat porttitor risus, eu condimentum nunc. Proin et velit ac sapien luctus efficitur egestas ac augue. Nunc dictum, augue eget eleifend interdum, quam libero imperdiet lectus, vel scelerisque turpis lectus vel ligula. Duis a porta sem. Maecenas sollicitudin nunc id risus fringilla, a pharetra orci iaculis. Aliquam turpis ligula, tincidunt sit amet consequat ac, imperdiet non dolor.
Integer gravida dui quis euismod placerat. Maecenas quis accumsan ipsum. Aliquam gravida velit at dolor mollis, quis luctus mauris vulputate. Proin condimentum id nunc sed sollicitudin.
Donec feugiat:
• Nisl nec mi sollicitudin facilisis
• Nam sed faucibus est.
• Ut eget lorem sed leo.
• Sollicitudin tempor sit amet non urna.
• Aliquam feugiat mauris sit amet.
___
location
address line 1
address line 2
Mauris aliquet neque quis libero consequat vestibulum. Donec lacinia consequat dolor viverra sagittis. Praesent consequat porttitor risus, eu condimentum nunc. Proin et velit ac sapien luctus efficitur egestas ac augue. Nunc dictum, augue eget eleifend interdum, quam libero imperdiet lectus, vel scelerisque turpis lectus vel ligula. Duis a porta sem. Maecenas sollicitudin nunc id risus fringilla, a pharetra orci iaculis. Aliquam turpis ligula, tincidunt sit amet consequat ac.
Autorem tego malarskiego cyklu jest artysta Antoni Duszek. W literaturze pojawia się informacja, że cykl znalazł się w radzyńskiej świątyni w 1922 roku, jednak na samych obrazach obok podpisu autora widnieje data 1928.
W przeciwieństwie do potężnych, bogato zdobionych wizji w ołtarzach głównych czy bocznych, stacje Drogi Krzyżowej mają formę niewielkich obrazków, które zostały oprawione w bardzo proste ramki. Pod względem artystycznym cykl ten charakteryzuje się ujęciem w sposób realistyczny, a jego styl określany jest jako malarsko eklektyczny. Dzieła te krok po kroku, w sposób bardzo przystępny i obrazowy, ukazują wiernym kolejne etapy Męki Pańskiej. Warto zauważyć, że cykl Antoniego Duszka wspaniale wpisuje się w szerszy, niezwykle bogaty program pasyjny, który jest obecny w radzyńskiej farze. Motyw męki i cierpienia Zbawiciela odnajdujemy tu przecież w wielu innych, wybitnych dziełach. Doskonałym tego przykładem jest przejmujące, mistyczne wręcz „Ukrzyżowanie” (1898 r.) pędzla Józefa Buchbindera, które w okresie Wielkiego Postu zasłania główny wizerunek Trójcy Świętej. Tematyka ta silnie rezonuje również w południowej kaplicy Pana Jezusa, gdzie w eklektycznym ołtarzu widnieje rzeźbiarska Grupa Ukrzyżowania, a sama przestrzeń przypomina o bolesnej ofierze powstańców styczniowych i prześladowanych na tej ziemi unitów. Dopełnieniem tej wielowątkowej narracji jest także ukryty w mrocznej, północnej zakrystii obraz „Martwy Chrystus” z 1887 roku.
Na tle tych wszystkich mistycznych, dramatycznych i głęboko teologicznych wizji, realistyczna i stosunkowo skromna w swoim wyrazie Droga Krzyżowa pełni w świątyni bardzo konkretną funkcję. Jej prosta forma pozwala parafianom na intymne skupienie i modlitewną refleksję nad poszczególnymi stacjami cierpienia Chrystusa, stanowiąc ważne uzupełnienie historycznego i sakralnego wyposażenia radzyńskiego kościoła.
Figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, usytuowana na zabytkowym terenie przykościelnym w Radzyniu Podlaskim, stanowi bardzo ważny i wymowny akcent w przestrzeni sakralnej całego miasta. Ten piękny, klasyczny, wolnostojący pomnik maryjny został wzniesiony dokładnie pomiędzy wschodnią bramą wjazdową a renesansową bryłą kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy. Historyczną okazją do ufundowania tej wyjątkowej figury była uroczysta, pięćdziesiąta rocznica ogłoszenia przez Kościół katolicki dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny.
Wokół figury rozpościera się historyczne otoczenie radzyńskiego sanktuarium. W bliskim sąsiedztwie znajduje się słynna, osiemnastowieczna brama-dzwonnica z 1766 roku, zaprojektowana przez wybitnego architekta Jakuba Fontanę z fundacji Eustachego i Marianny Potockich, gdzie toczyły się walki patriotyczne. Niedaleko wznosi się również szesnastowieczna „stara plebania” – unikalny budynek, który w dawnych wiekach pełnił społeczną funkcję przytułku dla najuboższych. Teren ten zyskał blask dzięki staraniom wspaniałych proboszczów, księży Jana Czapskiego oraz Andrzeja Kieliszka, którzy zainicjowali prace porządkowe i remontowe zewnętrznej strefy sakralnej.
Wznoszenie plenerowych rzeźb maryjnych było zjawiskiem niezwykle powszechnym, a dziś te wspaniałe obiekty objęte są troskliwą opieką konserwatorską na terenie całego województwa lubelskiego. Doskonałym i interesującym przykładem jest rzeźba Najświętszej Maryi Panny z 1860 roku, znakomicie wykonana przez rzeźbiarza Konstantego Hegla, zlokalizowana na cmentarzu wojennym w historycznym Poturzynie. Klasycystyczny, kamienny posąg, niegdyś majestatycznie zdobiący urokliwy park Tytusa Woyciechowskiego, podobnie jak wiele innych plenerowych rzeźb, uległ silnemu zanieczyszczeniu szkodliwymi mchami i porostami. Dzięki przyznanym dotacjom, ta niszczejąca rzeźba przeszła niezwykle profesjonalne zabiegi polegające na usunięciu niebezpiecznych nawarstwień biologicznych i głębokiej dezynfekcji.
Zarówno radzyńska figura uświetniająca rocznicę doniosłego dogmatu, jak i wspaniałe rzeźbiarskie dzieło Hegla z Poturzyna, czy też konserwowane z największą starannością obrazy Matki Bożej Niepokalanie Poczętej z ołtarzy w nowosiółczańskiej parafii, dowodzą głębokiej religijności wiernych. Dzieła te, bezustannie chronione i pieczołowicie rewitalizowane przez służby konserwatorskie, są dzisiaj całkowicie nieodłącznym elementem chwalebnego lokalnego dziedzictwa. Trwale łączą one głębokie chrześcijańskie wartości duchowe z najwyższym, zachwycającym kunsztem i cennym rzemiosłem artystycznym przeszłych pokoleń, radując oczy.
Jak podkreśla Piotr Hapka, autor szczegółowej monografii poświęconej radzyńskiej świątyni, obraz przedstawiający św. Franciszka z Asyżu to kolejne niezwykle interesujące dzieło, które dopełnia bogate wyposażenie tego wnętrza. Malowidło to znajduje się obecnie w nawie głównej kościoła, a dokładnie w przęśle chórowym (tuż pod chórem muzycznym) po prawej stronie
. Warto zaznaczyć, że jest to jego nowa lokalizacja, ponieważ jeszcze do niedawna to interesujące płótno zdobiło ściany kaplicy północnej, noszącej wezwanie Matki Bożej Różańcowej (znanej powszechnie jako kaplica Mniszchów).
Zgodnie z wnikliwym opisem autora, kompozycja ukazuje postać Biedaczyny z Asyżu w ujęciu w trzech czwartych. Święty Franciszek został przedstawiony w pozie pełnej pokory i skupienia – jego ręce są skrzyżowane na piersiach, a w dłoniach z pieczołowitością przyciska do siebie niewielki krucyfiks. Elementem, który absolutnie nie pozostawia żadnych wątpliwości co do identyfikacji tej postaci, są bardzo wyraźnie widoczne na jego dłoniach stygmaty, będące potężnym symbolem jego mistycznego zjednoczenia z cierpiącym Chrystusem.
Nieznany z nazwiska twórca płótna, operując klasycznym światłocieniem, wydobył pociągłą twarz świętego, otoczoną świetlistym nimbem, prosto z mrocznego, skalistego tła. Zauważalny jest także kierunek jego spojrzenia – wzrok św. Franciszka utkwiony jest wysoko ku górze, co w ikonografii stanowi wyraz bardzo głębokiej kontemplacji. Artysta pragnął w ten sposób ukazać mistyczny stan, w którym święty jedynie swoim ciałem przebywa jeszcze na ziemi, podczas gdy jego duch łączy się już z Bogiem. Jak celnie zauważa autor opracowania, był to świadomy zabieg, by ukazać dawnym parafianom z początku ubiegłego wieku jednego z najbardziej prawdziwie chrześcijańskich świętych.
Pod względem historyczno-sztucznym obraz ten charakteryzuje się bardzo wyraźną stylistyką barokową, mimo że jego metryka jest znacznie późniejsza. Dzieło to, podobnie jak znakomita większość religijnych płócien o tak ekspresyjnym wyrazie, powstało bowiem dopiero na początku XX wieku. Stanowi ono doskonały dowód na to, jak starsze formy malarskie silnie oddziaływały na nowożytną sztukę sakralną. Wraz z umieszczonym pod chórem unickim wizerunkiem św. Mikołaja w stroju wschodnim, płótno to tworzy unikalną, skłaniającą do refleksji przestrzeń w tylnej części radzyńskiej fary.
.
Jan Wolff to jeden z najwybitniejszych muratorów i architektów pierwszej połowy XVII wieku, powszechnie uznawany za czołowego twórcę unikalnego nurtu architektonicznego zwanego renesansem lubelskim. Choć wywodził się ze środowiska cechowego, zdołał wypracować wysoce indywidualny styl, tworząc na zlecenia najpotężniejszych rodów magnackich tamtej epoki, takich jak Zamoyscy czy Firlejowie. W jego bogatym dorobku znajdują się wybitne budowle świeckie, na czele z przebudową słynnego ratusza i rynkowych kamienic w Zamościu, a także liczne fundacje sakralne - m.in. w Czemiernikach (jego pierwsze w pełni potwierdzone i sygnowane inicjałami „IW” dzieło z 1614 r.), Turobinie, Uchaniach i Szczebrzeszynie. Architektura Wolffa charakteryzowała się najczęściej jednonawowymi układami z kaplicami tworzącymi pseudotransept. Jego największym znakiem rozpoznawczym stały się kolebkowe sklepienia pokryte gęstą siecią sztukateryjnych listew. Pola tej sieci wypełniał powtarzalnymi plakietami z wizerunkami aniołków, rozet czy kartuszy herbowych, które odciskano z drewnianych sztanc. Mistrzowsko łączył w swoich projektach klasyczne włoskie formy renesansowe z elementami północnego, niderlandzkiego manieryzmu.
Kościół pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim jest jednym z najwspanialszych i najbardziej dojrzałych dzieł Jana Wolffa, uznawany za prawdziwą perłę renesansu lubelskiego. Wznoszona z fundacji rodu Mniszchów w latach 1612–1641 świątynia realizuje potrydencką zasadę in modum crucis – wzniesiono ją na planie krzyża łacińskiego, z szeroką nawą i dwiema symetrycznymi kaplicami bocznymi.
Zewnętrzna bryła radzyńskiego kościoła zachwyca lekkością i typowym dla Wolffa swobodnym traktowaniem porządków klasycznych. Elewacje opinają wysmukłe korynckie pilastry, które w sposób nietypowy podtrzymują dorycki fryz. Ów fryz tryglifowo-metopowy architekt ozdobił wywodzącym się z Niderlandów płaskim ornamentem okuciowym oraz cekinami. Niezwykle oryginalnym rozwiązaniem wprowadzonym przez Wolffa są ukrywające pogrążone dachy zakrystii attyki, które udekorowano włoskimi hermami i rzeźbionymi muszlami. Reprezentacyjną fasadę zachodnią wieńczy natomiast szczyt ze spływami wolutowymi, obeliskami i portalami herbowymi fundatorów.
We wnętrzu radzyńskiej świątyni kunszt Wolffa objawia się w pełni na potężnym sklepieniu kolebkowym z lunetami. Pokrywają je wspaniałe, barwne sztukaterie układające się w geometryczną sieć kymationowo-astragelowych listew, w której artysta umieścił plakiety z uskrzydlonymi główkami aniołków, rozetami i monogramami. Ta harmonijna przestrzeń, uzupełniona wznoszącym się nad wejściem chórem muzycznym wspartym na trzech arkadach, do dziś stanowi wybitne i majestatyczne świadectwo talentu siedemnastowiecznego mistrza.
Kaplica południowa, nosząca wezwanie Pana Jezusa, to przestrzeń o wyjątkowym, patriotyczno-historycznym charakterze. Jej centralnym punktem jest dębowy ołtarz, który skrywa bardzo wymowne pamiątki z czasów walk o niepodległość i nierozerwalnie wiąże się z tradycją Powstania Styczniowego.
Obecny neobarokowy ołtarz, wykonany z pozostawionego w naturalnym kolorze drewna dębowego, został zrealizowany w 1913 roku przez artystę stolarza Aleksandra Fręchowicza, a jego forma wzorowana jest na barokowych ołtarzach zakonnych. Nastawa ta zastąpiła osiemnastowieczny ołtarz, który doszczętnie spłonął w pożarze. Z dawnego zniszczonego dzieła ocalała jedynie wieńcząca strukturę gloria, w której rzeźbiona postać Boga Ojca wychyla się ze srebrnych obłoków nad gołębicą symbolizującą Ducha Świętego. W głównym polu obecnego ołtarza, na tle ciemnoczerwonego aksamitu, wyeksponowano pomalowane na biało rzeźby tworzące klasyczną grupę Ukrzyżowania: Jezusa Chrystusa, Matkę Bożą oraz św. Jana Apostoła.
Historia tego miejsca jest fascynująca. To właśnie tutaj, w styczniu 1863 roku, ksiądz Józef Żebracki - kapłan słynący z płomiennych, patriotycznych kazań - odbierał uroczystą przysięgę od mieszkańców Radzynia, którzy z kościoła ruszali prosto do leśnych oddziałów powstańczych.
Najważniejszym, niemym świadkiem tamtych dramatycznych wydarzeń jest wyeksponowany na ołtarzu, ustawiony tuż nad drewnianym tabernakulum (w którego drzwiczkach przypomnijmy, wkomponowano obrazek „Najświętsze Serce Jezusa” pędzla Józefa Buchbindera), szczególny zabytek. To niewielki krucyfiks wykonany z drewna i kości, na którym widnieje metalowa tabliczka z wybitą datą "1863". Krzyż ten został ustawiony na mensie jako wotum dziękczynne za cudowny powrót z syberyjskiej zsyłki. Pamięć o zesłańcach uzupełniają zgromadzone obok ołtarza liczne wota i tablice pamiątkowe, w tym ta dedykowana biskupowi Janowi Kalińskiemu, obrońcy Kościoła unickiego, który zmarł na Syberii w 1866 roku. Dzięki temu niewielkiemu powstańczemu krzyżowi, ołtarz w kaplicy Pana Jezusa staje się swoistym sanktuarium pamięci narodowej, nieustannie przypominającym o ofierze i niezłomnej postawie bohaterów regionu.
Kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim to wybitne dzieło architektoniczne, uznawane za jedną z pereł i sztandarowy przykład renesansu lubelskiego. Ufundowana przez potężną rodzinę Mniszchów świątynia, budowana w latach 1612–1641 (konsekrowana w 1644 roku), była pierwszym murowanym kościołem na ziemi łukowskiej. Za jej głównego projektanta i twórcę uważa się słynnego muratora Jana Wolffa.
Świątynia została wzniesiona zgodnie z potrydencką zasadą „in modum crucis” – na planie krzyża łacińskiego. Składa się z jednoprzestrzennej, szerokiej nawy, zamkniętego półkoliście prezbiterium równej z nią szerokości, oraz dwóch symetrycznych, prostokątnych kaplic bocznych tworzących ramiona pseudotranseptu. Od zewnątrz bryła kościoła zachwyca lekkością i wspaniałymi detalami. Zgodnie ze swobodnym traktowaniem klasycznej teorii architektury, elewacje opinają wysmukłe pilastry z korynckimi kapitelami, które zestawiono. z doryckim fryzem. Uwagę zwraca ów fryz tryglifowo-metopowy, w którym formy klasyczne połączono z charakterystycznym dla sztuki niderlandzkiej płaskim ornamentem okuciowym oraz motywami cekinów.
Na zewnątrz dostrzec można również wspaniałe, uszakowate obramienia okien z dekoracją w postaci warkocza z motywem plecionki. Prawdziwym unikatem są ukrywające pogrążone dachy attyki nad zakrystiami, które ozdobiono wnękami z włoskimi hermami i rzeźbionymi muszlami. Reprezentacyjną, dzieloną szarpami fasadę zachodnią wieńczy szczyt ze spływami wolutowymi i obeliskami, a w zlokalizowanym tam portalu umieszczono herby fundatorów: Mniszech, Ogończyk, Pilawa i Dąbrowa.
Wnętrze kościoła to majestatyczna, bardzo harmonijna przestrzeń, która niezwykle sprzyja wyciszeniu. Nawa główna, podzielona na trzy przęsła kompozycyjnymi pilastrami, oddzielona jest od prezbiterium łukiem tęczowym. Nad wejściem wznosi się chór muzyczny wsparty na trzech arkadach. Całość wnętrza nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami. Jego powierzchnię pokryto barwnymi sztukateriami o formach geometrycznych, układającymi się w niezwykłą sieć listew. Na tym dekoracyjnym „ruszcie” spoczywają bogate plakiety ze stiukowymi główkami aniołków, rozetami kwiatowymi oraz monogramami Chrystusa i Maryi. Obecna, jasna, pastelowo-beżowa kolorystyka wnętrza, przełamana radosnymi złoceniami, jest echem osiemnastowiecznych interwencji Jakuba Fontany.
Kościół pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim kryje w swoich murach wiele niezwykłych dzieł sztuki, z których część łatwo przeoczyć podczas pobieżnego zwiedzania świątyni. Większość osób odwiedzających kaplicę północną, noszącą wezwanie Matki Bożej Różańcowej (zwaną w tradycji również kaplicą Mniszchów), skupia swoją uwagę przede wszystkim na wspaniałym, manierystycznym nagrobku Mikołaja i Zofii z Działyńskich Mniszchów oraz na rozbudowanym ołtarzu. Jednak każdy uważny obserwator, który tuż po wejściu do tego historycznego pomieszczenia wykaże się dociekliwością i spojrzy bardzo wysoko w górę, dostrzeże zabytek o dużej wartości - obraz "Święty Hieronim".
Z racji swojego nietypowego umiejscowienia wysoko nad samym wejściem do kaplicy, dzieło to pozostaje obiektem niezwykle ciekawym, ale zarazem mało znanym, wręcz ukrytym przed wzrokiem przeciętnego wiernego. Pod względem ikonograficznym malowidło przedstawia fascynującą scenę: ukazuje św. Hieronima w doniosłym momencie prezentowania Matce Boskiej i Dzieciątku Jezus swojego życiowego dzieła, jakim było łacińskie tłumaczenie Pisma Świętego (czyli Wulgata).
Historia pojawienia się tego płótna w przestrzeni radzyńskiej świątyni jest do dziś spowita tajemnicą. Źródła historyczne wskazują, że obraz trafił do tutejszego kościoła stosunkowo niedawno, bo dopiero w 1902 roku, i miał charakter daru. Niestety, do dnia dzisiejszego historykom nie udało się jednoznacznie ustalić nazwiska hojnego ofiarodawcy, który przekazał ten cenny artefakt na rzecz miejscowej parafii. Prawdziwą zagadką pozostaje również tożsamość samego twórcy obrazu. Na podstawie analizy formy badacze przypuszczają jedynie, że jest to anonimowe dzieło włoskiego artysty, najprawdopodobniej pochodzące z XVIII wieku.
Ten osiemnastowieczny obraz stanowi doskonały przykład tego, jak w sposób ciągły i niezwykle bogaty nawarstwiało się wyposażenie radzyńskiego kościoła. Ukryty wysoko w kaplicy północnej „Święty Hieronim” zachęca odwiedzających do wnikliwego zwiedzania i zadzierania głowy w górę, nagradzając ich spotkaniem z interesującym przykładem dawnego malarstwa.
Najstarsze dzieje parafii i początki miasta ściśle wiążą się z okresem po zawarciu unii polsko-litewskiej. Wówczas to dawniej peryferyjne i nękane najazdami (m.in. Tatarów, Litwinów i Rusinów) tereny Ziemi Łukowskiej znalazły się w centrum państwa Jagiellonów i zaczęły się gwałtownie rozwijać.
Najstarszym ośrodkiem osadniczym na terenie dzisiejszego Radzynia była wieś Niżna Białka, lokowana w 1430 roku przez sekretarza księcia Witolda – Mikołaja Cebulkę z Czechowa. Osada ta, zlokalizowana w rejonie dzisiejszej ulicy Sitkowskiego, z czasem zyskała nazwę Kozirynek (Kozimrynek), co wskazywało na jej rosnące funkcje targowe. To właśnie potomkowie pierwszego właściciela - Wojciech i Mikołaj Cebulowie - ufundowali tu pierwszy, drewniany kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy. Dokument powołujący do życia nową parafię wystawił w 1456 roku biskup krakowski Tomasz Strzempiński. Pierwotnie obejmowała ona zaledwie cztery wsie, jednak już w 1470 roku znacznie ją powiększono m.in. o miejscowości należące wcześniej do parafii Czemierniki.
Kluczowym momentem było nadanie osadzie praw miejskich, czego na wzór prawa Lublina dokonał król Kazimierz Jagiellończyk 31 marca 1468 roku.
Pierwszym wójtem nowo założonego miasta królewskiego został jego zasadźca, Grot z Ostrowa. Już w 1473 roku sprzedał on jednak wójtostwo Dominikowi Kazanowskiemu, a ród ten zdominował wkrótce okolicę, stając się dzierżawcami Radzynia i właścicielami Kozirynku.
Epoka Kazanowskich przyniosła miejscowej parafii ogromne zawirowania związane z ruchem reformacyjnym. W 1540 roku proboszcz Jan Kazanowski - który, jak podkreśla autor, w ogóle nie posiadał święceń kapłańskich - przeszedł na kalwinizm i przekazał radzyńskie świątynie w ręce innowierców. Choć kościół Zwiastowania NMP powrócił do katolików w 1583 roku, to stary kościół pw. Świętej Trójcy pozostawał w posiadaniu protestantów aż do końca XVI stulecia.
Wkrótce rozległe dobra radzyńskie przejęła potężna rodzina Mniszchów. Pod koniec XVI wieku Mikołaj Mniszech i jego żona Zofia z Działyńskich zwrócili stary, drewniany kościół katolikom. To właśnie ta magnacka rodzina ufundowała nową, murowaną świątynię. Jej budowę, zaprojektowaną przez wybitnego muratora Jana Wolffa, ukończono w 1641 roku. Prawdopodobnie najstarszą częścią kościoła jest kaplica północna Matki Bożej Różańcowej. Pierwotnie była to murowana kaplica Bractwa Różańcowego usytuowana przy drewnianym kościele Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.
W połowie XVII wieku pomyślny rozwój miasta przerwały wojny kozackie i najazd szwedzki, co odnotowuje lustracja z 1661 roku.
Osiemnastowieczna brama-dzwonnica stanowi niezwykle istotny element historycznego otoczenia kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim. Zabytek ten został usytuowany od strony zachodniej świątyni, stając się integralną częścią murowanego ogrodzenia, które okala orientowany kościół oraz przylegający do niego teren cmentarza.
Budowla ta została wzniesiona w 1766 roku. Powstała dzięki fundacji ówczesnych właścicieli radzyńskich dóbr - Eustachego Potockiego oraz jego żony Marianny.
Opracowanie koncepcji architektonicznej tej dzwonnicy powierzono jednemu z wybitnych architektów tamtej epoki, Jakubowi Fontanie.
Autor monografii - Piotr Hapka - bardzo wyraźnie zaznacza, że wzniesienie tego obiektu nie miało wyłącznie wymiaru praktycznego, lecz niosło ze sobą głęboki zamysł kompozycyjny. Zgodnie z zasadami średniowiecznej urbanistyki, kościół zamyka wschodni bok lokacyjnego rynku, który został zabudowany w XIX wieku. Jednocześnie już pod koniec XVII stulecia świątynia została połączona kompozycyjnie z pobliską rezydencją magnacką oraz układem tak zwanego Nowego Miasta. Ten wyjątkowy układ osi widokowych, zapoczątkowany przy budowie pałacu Szczuki, został następnie powtórzony i wykorzystany w XVIII wieku przy wznoszeniu pałacu Potockich. To właśnie w ten precyzyjny plan wpisują się wieże bramne. Zostały one ustawione dokładnie na osi podłużnej kościoła, dzięki czemu majestatycznie otwierają widok bezpośrednio na jego prezbiterium, co świadczy o mistrzowskim sprzężeniu architektury sakralnej i świeckiej.
Poza niezaprzeczalnymi walorami architektonicznymi, brama-dzwonnica posiada również doniosłe znaczenie patriotyczne w najnowszych dziejach miasta. Jak odnotowuje autor opracowania, ten wzniesiony przez Fontanę zabytek dwukrotnie stawał się bezpośrednim świadkiem i areną długotrwałych walk niepodległościowych. Te dramatyczne zmagania zbrojne miały miejsce w niezwykle burzliwych dla państwa polskiego momentach: u progu odzyskania niepodległości w 1918 roku oraz zaraz po zakończeniu drugiej wojny światowej, w 1946 roku.
Warto zaznaczyć, że jej wzniesienie było częścią szeroko zakrojonych prac modernizacyjnych, przeprowadzonych z inicjatywy rodziny Potockich w latach 1764–1766. Równolegle z bramą-dzwonnicą wybudowano otaczający świątynię murowany parkan, a wnętrze kościoła wzbogaciło się w tym czasie o nowe ołtarze boczne oraz ołtarz w kaplicy Pana Jezusa. Projektant dzwonnicy, wybitny architekt Jakub Fontana, był zresztą również twórcą całego założenia pobliskiego Pałacu Potockich, co doskonale tłumaczy przemyślaną i spójną kompozycję przestrzenną tych budowli.
Ołtarz boczny, usytuowany po prawej stronie łuku tęczowego, to wybitne dzieło zaprojektowane w 1766 roku przez słynnego architekta Jakuba Fontanę. Ta ujęta w ramy zwielokrotnionych pilastrów i pary złoconych, jońskich kolumn na postumentach nastawa, opiera się na sarkofagowej mensie. W jej centralnym polu, zamkniętym archiwoltą, wyeksponowano płótna sztalugowe, a całość wieńczy uproszczone belkowanie z główkami aniołków, które symbolicznie wyznaczają sferę niebiańską.
Funkcję zasuwy w tej architektonicznej strukturze pełni namalowany w 1884 roku obraz „Przemienienie Pańskie” (Transfiguracja) autorstwa Józefa Buchbindera. Za to płótno o wymiarach 1,5 na 1 metr ówczesna parafia zapłaciła 160 rubli.
Dzieło to jest niezwykle interesujące pod względem historii sztuki, stanowi bowiem bezpośrednie kompozycyjne nawiązanie do słynnego renesansowego arcydzieła Rafaela Santi. Buchbinder dokonał tu jednak świadomej redukcji pierwowzoru, odcinając dolną, ziemską sferę ukazującą uzdrowienie chorego chłopca i skupiając się wyłącznie na sferze sacrum.
Główną osią kompozycji jest lewitująca, świetlista postać Chrystusa w obszernej, białej szacie, pod którą wyraźnie zarysowuje się atletyczny tors. Po obu stronach, w strefie niebiańskiej, asystują Zbawicielowi starotestamentowi świadkowie: Mojżesz z tablicami Dekalogu oraz prorok Eliasz. Horyzontalny układ obłoków oddziela tę partię od dolnej strefy obrazu, gdzie artysta umieścił porażonych boskim blaskiem apostołów – Piotra, Jakuba i Jana – którzy w pełnych ekspresji pozach zakrywają twarze przed nadprzyrodzonym światłem. Choć schemat ikonograficzny zakorzeniony jest w renesansie, Buchbinder zinterpretował temat w sposób wybitnie barokowy. Obszerność gestów, mięsistość i dynamika udrapowanych szat oraz zastosowana, bardzo ciepła kolorystyka ewidentnie czerpią z tradycji nowożytnego malarstwa włoskiego i hiszpańskiego. Czyni to z radzyńskiej zasuwy wielowątkowe, monumentalne i bardzo wyraziste dzieło sztuki religijnej.
Pełny tytuł obrazu to „Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque”. Obraz ostał namalowany w 1907 roku, u schyłku życia artysty, i wyeksponowany po lewej stronie nawy głównej, naprzeciwko wizerunku św. Izydora Oracza. Imponujące płótno o wymiarach 3 na 1,75 metra oprawiono w bogato zdobioną, częściowo złoconą, eklektyczną ramę.
Dzieło ukazuje trzecie z mistycznych objawień, jakich doświadczała francuska zakonnica ze zgromadzenia wizytek. Warto zaznaczyć, że w momencie powstawania obrazu Małgorzata Maria Alacoque posiadała tytuł błogosławionej, gdyż kanonizowano ją dopiero w 1920 roku. Tematem płótna jest przekazanie przez Chrystusa światu orędzia o miłości Bożego Serca.
Kompozycja utrzymana jest w ciepłej, brązowej kolorystyce i w umiejętny sposób łączy sferę ziemską z nadprzyrodzoną. Po lewej stronie widzimy klęczącą św. Małgorzatę, ubraną w obszerny, brązowy habit. W lewej dłoni trzyma uchyloną księgę, prawą zaś wskazuje na siebie w geście głębokiego niedowierzania, wpatrując się w Zbawiciela z uwielbieniem. Jej klęcznik zdaje się unosić w chmurach. Z prawej strony ukazuje się stojący na schodach Chrystus, odcięty od ziemskiej rzeczywistości jasnym obłokiem. Zbawiciel ma na piersi gorejące serce otoczone cierniową koroną. Jego postać okrywają szaty w tradycyjnych, ikonograficznych barwach: niebieskim płaszczu i czerwonej tunice. Za obiema postaciami roztacza się świetlista poświata, podkreślająca mistyczny charakter tej nadprzyrodzonej wizji.
Na szczególną uwagę zasługuje misternie dopracowany pierwszy plan obrazu. Józef Buchbinder umieścił w prawym dolnym rogu taboret przykryty wzorzystym kobiercem, na którym leży masywna księga w skórzanej oprawie, spięta żelaznymi klamrami. Ten wyrazisty rekwizyt, często powtarzający się w twórczości artysty (odnajdziemy go m.in. na zasuwie z wizerunkiem św. Franciszka Borgii), stanowi nie tylko kunsztowny detal, ale też celowy zabieg kompozycyjny równoważący przestrzeń płótna. Całość dzieła wspaniale wpisuje się w eklektyczny styl Buchbindera, emanując silnym uduchowieniem i skłaniając do refleksji.
Portret ówczesnego proboszcza, księdza F. Wasilewskiego, który wyszedł spod pędzla Buchbindera w 1890 roku, przypomina, że ów autor był też świetnym portrecistą. Obraz ten, zawieszony na ścianie zakrystii, przypomina nam właśnie o tej dziedzinie twórczości tego artysty.
Józef Buchbinder był w swoich czasach doskonałym i bardzo uznanym portrecistą. Właściwie przez cały okres swojej bogatej kariery artystycznej nigdy nie porzucił tego gatunku malarskiego. Kiedy po ukończeniu studiów w rzymskiej Akademii św. Łukasza osiadł w Warszawie, początkowo utrzymywał się właśnie z malowania portretów i scen rodzajowych. Jego niezwykły talent do oddawania rysów ludzkiej twarzy doceniała ówczesna arystokracja - chociażby hrabia Konstanty Zamoyski, na którego zlecenie Buchbinder tworzył kopie portretów monarchów i znakomitych antenatów do wspaniałej galerii w pałacu w Kozłówce.
Historycy sztuki podkreślają, że biegłość warsztatowa radzyńskiego twórcy w chwytaniu psychologii modeli była tak wielka, iż bardzo wiele postaci świętych na jego religijnych obrazach to w istocie niezwykle wnikliwe i staranne studia portretowe.
Znajdujący się w południowej zakrystii wizerunek księdza Wasilewskiego
stanowi więc nie tylko bardzo ważną pamiątkę historyczną dla miejscowej parafii, ale jest również znakomitym dowodem wszechstronnych umiejętności malarskich Buchbindera. Artysta ten w równej mierze opanował bowiem sztukę kreowania barokowych, mistycznych wizji, co chłodnego, realistycznego dokumentowania ludzkiego oblicza.
Ksiądz Franciszek Wasilewski urodził się 11 października 1833 roku w Zalesiu. Po ukończeniu seminarium duchownego w Janowie Podlaskim, w 1856 roku przyjął święcenia kapłańskie i rozpoczął posługę jako wikariusz w parafii pw. Trójcy Świętej w Radzyniu. W 1867 roku powrócił tam na stałe jako proboszcz oraz pierwszy dziekan nowo utworzonego dekanatu radzyńskiego.
Jego posługa przypadła na trudny okres carskich represji. Ksiądz Wasilewski aktywnie, choć w tajemnicy, pomagał prześladowanym unitom i przejął opiekę duszpasterską nad wiernymi z zamkniętych kościołów w Wohyniu i Ostrówkach. To właśnie on zainicjował zamówienie wspaniałych dzieł malarskich u Józefa Buchbindera. Zmarł na przewlekłą chorobę płuc 19 grudnia 1890 roku. Jego owalny portret, namalowany przez Buchbindera już po śmierci kapłana, został oprawiony w bogatą, dębową ramę ze snycerskim ornamentem i pamiątkową inskrypcją.
Pozostając w północnej kaplicy Matki Bożej Różańcowej (zwanej również kaplicą Mniszchów), spójrzmy na jej najważniejszy i najcenniejszy element. To wspaniały, manierystyczny nagrobek rodziny Mniszchów, uważany za jedno z najwybitniejszych dzieł rzeźby sepulkralnej z przełomu XVI i XVII wieku w całej Polsce. Został ufundowany najprawdopodobniej w 1613 roku przez najbliższą rodzinę zmarłego w 1597 r. Mikołaja Mniszcha – jego żonę Zofię z Działyńskich oraz synów.
Architektura tego pomnika zachwyca niesamowitym bogactwem materiałów. Został on wykonany głównie z jasnobeżowego wapienia pińczowskiego, który wspaniale kontrastuje z ciemnymi kolumnami z wapienia dębnickiego, ozdobnymi detalami z czerwonego marmuru węgierskiego oraz figurami z białego alabastru. Historycy sztuki przypuszczają, że pierwotnie niektóre partie zabytku były dodatkowo polichromowane i złocone.
Nagrobek dzieli się na dwie główne strefy, w których umieszczono pełnoplastyczne postacie zmarłych. W dolnej wnęce spoczywa Zofia z Działyńskich Mniszchowa, ukazana w bogatym stroju wdowim. W dłoniach trzyma atrybuty pobożności (różaniec i modlitewnik) oraz rękawiczki, będące symbolem szlachectwa, czystości i godności. W górnej części wyrzeźbiono postać Mikołaja Mniszcha jako „śpiącego rycerza”. Został on przedstawiony w zbroi (symbolizującej sprawiedliwość) i z hełmem u stóp (symbolem zbawienia). Jego dynamiczna poza – z ugiętą nogą, głową wspartą na ramieniu i dłonią dzierżącą buławę – nawiązuje bezpośrednio do słynnych królewskich nagrobków z Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Pomiędzy tymi dwiema figurami umieszczono bardzo ważną w wymowie, alabastrową tablicę ze sceną adoracji Ukrzyżowanego Chrystusa. Ukazuje ona klęczących członków rodziny Mniszchów, co stanowiło wyraźną manifestację ich głębokiej przynależności do Kościoła katolickiego i potrydenckiej pobożności.
Warto również zwrócić uwagę na niezwykłą dekorację rzeźbiarską, czerpiącą ze stylistyki wybitnego warsztatu Santiego Gucciego. Odnajdziemy tu ornamenty okuciowe, czaszki, a także egzotyczne figurki indyjskich tancerek i hybrydy roślinno-smocze. W ówczesnej symbolice smoki i węże utożsamiano z szatanem oraz pokonaną przez Mniszchów herezją (wielu ówczesnych innowierców opuszczało te ziemie). Całość tworzy absolutnie unikalne arcydzieło, zachęcające do głębszej refleksji nad kunsztem nowożytnych mistrzów dłuta.
Pozostańmy jeszcze przez chwilę przy tym ołtarzu, gdyż skrywa on tajemnicę. W okresie świąt Bożego Narodzenia wizerunek św. Antoniego jest uroczyście zasłaniany, a naszym oczom ukazuje się wspaniała zasuwa - obraz "Święty Mikołaj". Płótno to również wyszło spod pędzla Józefa Buchbindera w 1884 roku i także kosztowało parafię 160 rubli.
Artysta przedstawił biskupa Miry w konwencji typowej dla chrześcijaństwa zachodniego, co stanowi bardzo ciekawy kontrast do unickiej, wschodniej ikony św. Mikołaja (wschodniego biskupa z brodą), umieszczonego w zachodniej części nawy kościoła. Mikołaj pędzla Buchbindera to mężczyzna pozbawiony zarostu – co w języku symboli chrześcijańskich oznacza, iż nie zginął on śmiercią męczeńską, lecz dożył sędziwego wieku. Święty został namalowany w bogatym, osiemnastowiecznym stroju biskupim: ma na sobie kunsztownie udrapowaną albę, ogromną, połyskującą złotą kapę, a na głowie wysoką mitrę. Stojąc w swobodnym kontrapoście, w prawej dłoni pewnie dzierży pastorał, lewą zaś podtrzymuje księgę z ułożonymi na niej trzema złotymi kulami. Złote kule ewidentnie przypominają nam piękną legendę o dyskretnym obdarowaniu posagiem trzech ubogich panien. Biskup ma lekko skręconą głowę i z błaganiem wpatruje się w niebiosa.
Gdy jednak wytężymy wzrok, w zacienionym tle po lewej stronie obrazu dostrzeżemy intrygujący detal – z drewnianej balii wyglądają ułożone obok siebie trzy dziecięce główki. Jest to malarskie nawiązanie do niezwykle popularnej w średniowieczu i nieco makabrycznej legendy o paryskim rzeźniku, który poćwiartował wędrownych żaków, a św. Mikołaj swą cudowną mocą przywrócił im życie.
To wielowątkowe płótno przypomina nam, że historyczny św. Mikołaj to nie tylko miły rozdawca prezentów, ale potężny święty i patron m.in. niesłusznie oskarżonych, żeglarzy, adwokatów i aptekarzy. Zapraszam Państwa do przyjrzenia się z bliska tym fascynującym detalom.
Radzyńska ambona to najstarszy zachowany element całego wyposażenia tamtejszej świątyni. Zabytek ten został zawieszony po północnej stronie kościoła, na tak zwanej ścianie tęczowej. Pod względem formy jest to dzieło późnorenesansowe, które powstało w drugiej połowie XVII wieku, jednak swoim układem reprezentuje typ szesnastowiecznych ambon wiszących.
Kazalnica została wykonana z drewna sosnowego, a jej powierzchnię starannie polichromowano oraz ozdobiono złoceniami. Jej zasadniczy korpus, czyli kosz, ma kształt sześcioboku i odznacza się wyrafinowaną dekoracją architektoniczną oraz rzeźbiarską. W koszu znajdują się ozdobne nisze, zamknięte u góry arkadami i wypełnione konchami z muszlami.
Wewnątrz nisz umieszczono rzeźby całopostaciowe - Chrystusa ukazanego w typie Salvator Mundi (Władca Świata) oraz figury czterech Ewangelistów z atrybutami. Naroża kosza akcentują kolumny misternie oplecione wiszącą winoroślą, które oddzielają poszczególne postacie. Całość podziału kosza dopełnia dolny fryz przerywany cokolikami oraz fryz górny, który zamyka parapet.
Tył ambony, czyli zaplecek, posiada półkoliście zamkniętą płycinę, pełniącą rolę niewidocznych drzwiczek, ujętą po bokach przez kanelowane, złocone pilastry.
Niezwykle imponująco prezentuje się baldachim, powtarzający sześcioboczny układ kosza. W jego podniebieniu umieszczono rozetę i główki aniołków, a na szczycie wznosi się figura Michała Archanioła. Nad fryzem baldachimu znajduje się grzebień attykowy ozdobiony chrystogramem IHS oraz kartuszami z herbami: Pilawa, Ogończyk, Dąbrowa i Mniszech. Kształt ozdób owego grzebienia jest bezpośrednim powtórzeniem zwieńczenia z obeliskami z głównej fasady radzyńskiego kościoła. Tak zaplanowana i bogata dekoracja kazalnicy w sposób bardzo wyrazisty określała funkcję oraz przeznaczenie tego niegdyś kluczowego elementu wyposażenia.
Radzyńska chrzcielnica to niezwykle interesujący element wyposażenia, usytuowany po prawej stronie łuku tęczowego, dokładnie naprzeciwko zawieszonej po lewej stronie ambony. Dzieło to, wykonane z drewna, które starannie pomalowano i ozdobiono złoceniami, reprezentuje specyficzny typ chrzcielnicy przyściennej. Forma ta zyskała popularność dopiero od drugiej połowy XVII wieku. Choć w ogólnym kalendarium autor wspomina o niej jako o obiekcie barokowym z połowy XVII stulecia, to w szczegółowej analizie stanowczo podkreśla, że cała jej architektura została utrzymana w stylu klasycystycznym.
Główną część tego wyjątkowego sprzętu liturgicznego stanowi półkolista czasza. Jej dół ozdobiono charakterystycznym detalem rzeźbiarskim – podwieszonym, sporym winnym gronem. Powierzchnia samej czaszy dekorowana jest również wyrafinowanymi festonami, które zostały przeciągnięte przez rzeźbione pierścienie, nadając kompozycji lekkości i spójności.
Czaszę chrzcielnicy zamyka bardzo dekoracyjna pokrywa. Przyjęła ona unikalny kształt korony kabłąkowej, którą na samym szczycie zwieńczono królewskimi i boskimi atrybutami - jabłkiem oraz krzyżem. Tuż za czaszą znajduje się pionowy zaplecek, którego dolna partia została z kolei ozdobiona snycerskimi girlandami.
Pionową kompozycję zamyka od góry podwieszony nad zapleckiem ozdobny baldachim. Jego krawędzie dekoruje rzeźbiony lambrekin wykończony frędzlami, co nadaje całości bardzo majestatyczny, wręcz dworski charakter. Na samym szczycie owego baldachimu umieszczono jeszcze jeden wspaniały element – wazę, którą dodatkowo przystrojono ozdobną draperią.
Autor opracowania wyraźnie konkluduje, że wizerunek tej chrzcielnicy, zdominowany przez takie elementy rzeźbiarskie jak festony, girlandy, lambrekiny czy wieńcząca waza, stanowi świadomy dobór form. Wszystkie te precyzyjne detale zdobiące ten radzyński sprzęt liturgiczny są na wskroś klasycystyczne, stanowiąc wybitny przykład nawarstwiającego się przez wieki bogatego wyposażenia kościoła.
Renesans lubelski to unikalny w skali kraju nurt architektoniczny, który ukształtował się w budownictwie sakralnym na przełomie XVI i XVII wieku na terenie ówczesnego województwa lubelskiego. Jego rozkwit był możliwy dzięki znakomitej koniunkturze gospodarczej regionu oraz intensywnej działalności Kościoła katolickiego, który w dobie potrydenckiej kontrreformacji wykorzystywał zjawiskową sztukę jako narzędzie walki z wpływami reformacji, w tym szczególnie silnego na tym obszarze kalwinizmu.
Styl ten, kreowany początkowo przez spolonizowanych muratorów pochodzenia włoskiego (oraz niderlandzkiego i niemieckiego), a później przez rodzime cechy murarskie, był specyficzną, zjawiskową kompilacją różnych tradycji. Konserwatywni fundatorzy i budowniczowie często zachowywali proste układy przestrzenne, realizując w ten sposób wytyczne soborowe. Typowy kościół renesansu lubelskiego był smukłą budowlą jednonawową (lub bazylikową), z nieco węższym, zamkniętym półkoliście prezbiterium, co odróżniało go od wczesnobarokowej awangardy europejskiej.
Najbardziej rozpoznawalnym znakiem firmowym tego stylu jest zjawiskowa dekoracja sklepień. Na kolebkowych sklepieniach z lunetami formowano w zaprawie wapiennej niezwykle skomplikowaną sieć listew, najczęściej o profilu kymationowo-astragelowym. Listwy te układały się w zróżnicowane wzory geometryczne - koła, serca, gwiazdy czy krzyże. Powstałe w ten sposób pola wypełniano rzeźbionymi plakietkami, rozetami, uskrzydlonymi główkami aniołków, a także herbami i monogramami fundatorów. Inspiracją dla tego rozwiązania były realizacje w kolegiacie zamojskiej autorstwa Bernardo Morando.
Drugim wyróżnikiem renesansu lubelskiego było zamiłowanie do dekoracji zewnętrznych. Elewacje kościołów zdobiono pilastrami, a szczyty i portale pokrywano manierystycznym detalem zapożyczonym ze sztuki niderlandzkiej - ornamentami okuciowymi, formami hybrydowymi czy obeliskami, wywodzącymi się często z warsztatu rzeźbiarskiego Santiego Gucciego. Z czasem klasyczne porządki architektoniczne traktowano bardzo swobodnie, zestawiając doryckie belkowanie z korynckimi kapitelami. Do najważniejszych twórców tego nurtu należał murator Jan Wolff, a do wybitnych przykładów zalicza się m.in. fary w Kazimierzu Dolnym i Czemiernikach, kościół bernardynów w Lublinie oraz świątynie w Uchaniach, Turobinie i Radzyniu Podlaskim.
To chyba najmroczniejsze i zarazem najbardziej unikalne dzieło w radzyńskiej świątyni jest na co dzień ukryte przed wzrokiem wiernych w zacienionym pomieszczeniu.
Mowa o płótnie „Martwy Chrystus” (znanym powszechnie również jako „Chrystus na marach”), namalowanym przez Józefa Buchbindera w 1887 roku. Dzieło to, utrzymane w mrocznym typie malarstwa Caravaggia, ukazuje Jezusa w pozycji półleżącej. Zbawiciel spoczywa na białym całunie, w chwili tuż przed przeniesieniem do grobu. Jest nagi, okryty jedynie peryzonium. Co niezwykle intrygujące, na jego ciele nie widać żadnych śladów męki ani wyraźnych oznak śmierci. Artysta przedstawił Chrystusa jako mężczyznę o atletycznej budowie – mocne wygięcie tułowia silnie napina mięśnie klatki piersiowej i uwidacznia splot żeber.
Dramatyczny klimat buduje tu światło, które pada ostrym skosem z ponad lewego rogu obrazu, wydobywając z mroku jasne ciało. Niezwykły efekt potęguje bardzo specyficzna, wręcz nieprzyjemna kolorystyka, oparta na tonacjach ziemistych i zgniłozielonych.
W chrześcijańskiej sztuce rzadko spotyka się takie samotne ujęcie zmarłego Jezusa, bez asysty innych osób. Zazwyczaj podobnym scenom towarzyszą bliscy – jak ma to miejsce w tradycyjnych „Pietach” (opłakiwaniach) czy „Złożeniach do grobu”. Płótno Buchbindera nasuwa odległe skojarzenia ze słynnym „Martwym Chrystusem” renesansowego mistrza Andrei Mantegni, który jednak ujął postać w radykalnym skrócie perspektywicznym. Ze względu na swój ascetyczny charakter oraz niezwykle rzadką ikonografię, radzyński obraz w zakrystii stanowi absolutnie wyjątkowe dzieło.
Tutaj, w zakrystii południowej radzyńskiego kościoła, kryje się niepozorny obraz, którego zwyczajowa nazwa skrywa pewną teologiczną pomyłkę. Zapraszam do odkrycia tajemnicy wizerunku, który ze względu na swój pierwowzór wyróżnia się wyjątkową głębią psychologiczną.
Mowa o niewielkim obrazie olejnym „Weraikon”, namalowanym przez Józefa Buchbindera na przełomie XIX i XX wieku. Dzieło to jest kopią niezwykle popularnej w tamtym czasie litografii autorstwa Gabriela von Maxa. Ten pracujący w Monachium artysta w młodości studiował psychologię, dzięki czemu tworzone przez niego portrety – a w ślad za nimi również płótno Buchbindera – odznaczają się niesamowitą, przenikliwą głębią. Radzyński obraz ukazuje głowę trzydziestoletniego Jezusa z bujnymi włosami i zarostem. Co niezwykle istotne, jest to wizerunek Chrystusa żyjącego, na którego twarzy nie widać absolutnie żadnych śladów męki.
Z tego właśnie powodu powszechnie używany tytuł „Weraikon” jest w tym przypadku nieścisły. W chrześcijańskiej tradycji zachodniej Vera icon (czyli „prawdziwy obraz”) nawiązuje do chusty św. Weroniki z drogi na Golgotę, a więc z zasady ukazuje twarz cierpiącą, skrwawioną i w koronie cierniowej. Tymczasem radzyńskie dzieło, pozbawione jakichkolwiek oznak pasyjnych, odpowiada wschodniej tradycji „Mandylionu”. Według legendy był to cudowny, nieuczyniony ludzką ręką wizerunek (acheiropoieton), który Chrystus odbił na chuście dla uzdrowienia króla Edessy, Abgara V.
Choć w nowożytnej sztuce kręgu rzymsko-zachodniego zatarły się różnice między tymi dwoma typami ikonograficznymi, w rzeczywistości płótno Buchbindera z południowej zakrystii należałoby trafniej nazywać właśnie „Mandylionem”. To skłaniające do refleksji dzieło stanowi piękny i wyciszający akcent na zakończenie naszej wędrówki śladami tego wybitnego malarza.
W kościele pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim znajduje się niezwykle bogata kolekcja obrazów Józefa Buchbindera. Poniżej prezentuję ich listę, uporządkowaną według miejsc wyeksponowania w poszczególnych przestrzeniach świątyni:
Ołtarz główny (Prezbiterium)
1). „Trójca Święta” (1892 r.) – potężny, trzymetrowy obraz umieszczony w centralnym polu barokowego ołtarza.
2). „Ukrzyżowanie” (1892/1898 r.) – drugi monumentalny obraz, pełniący w ołtarzu rolę zasuwy uroczyście odsłanianej w okresie Wielkiego Postu.
Ołtarze boczne (przy łuku tęczowym)
3). „Święty Antoni Padewski” (1880/1884 r.) – obraz w ołtarzu bocznym.
4). „Święty Mikołaj” (1884 r.) – wizerunek pełniący funkcję zasuwy na ołtarzu św. Antoniego.
5). „Święty Wincenty Męczennik” (1884/1888 r.) - umieszczony w ołtarzu bocznym kryjącym relikwie tego świętego.
6). „Przemienienie Pańskie” (1884 r.) - obraz na zasuwie ołtarza ze św. Wincentym.
Nawa główna (pod chórem)
7). „Święty Izydor Oracz” (1907 r.) - wieloznaczeniowy, osadzony w realiach podlaskiego krajobrazu obraz po prawej stronie nawy.
8). „Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque” (1907 r.) – duży obraz wyeksponowany po lewej stronie nawy, oprawiony w identyczną ramę co dzieło ze św. Izydorem.
Kaplica Matki Bożej Różańcowej (północna / dawniej Mniszchów)
9). „Święty Franciszek Borgia” - bardzo nastrojowy wizerunek generała zakonu jezuitów, będący trzecim (najgłębiej ukrytym i najrzadziej prezentowanym) obrazem na zasuwie tamtejszego ołtarza.
Zakrystie
10). „Martwy Chrystus” (tzw. „Chrystus na marach”, 1887 r.) – niezwykle mroczny obraz w typie malarstwa Caravaggia, ukryty w słabo oświetlonym kącie zakrystii północnej.
11). „Weraikon” / „Mandylion” (przełom XIX i XX w.) – niewielka olejna kopia popularnej litografii Gabriela von Maxa, umieszczona w zakrystii południowej.
12). Portret proboszcza (ks. F. Wasilewskiego, 1890 r.) – zawieszony również w zakrystii południowej.
Kaplica Pana Jezusa (południowa)
13). „Najświętsze Serce Jezusa” (przełom XIX i XX w.) - bardzo mały formatowo obraz, wkomponowany bezpośrednio w drzwiczki tamtejszego dębowego tabernakulum.
Warto dodać, że Józef Buchbinder namalował do radzyńskiej świątyni także kilka dzieł przeznaczonych do noszenia w procesjach na feretronach (m.in. obrazy „Św. Katarzyna Aleksandryjska”, „Św. Feliks Kantalicjo”, „MB Bolesna” oraz „Niesienie Krzyża”). Zostały one jednak wyłączone z wyposażenia kościoła i na stałe przeniesione do zbiorów Muzeum Diec. w Siedlcach.
Wmurowany w północną ścianę kaplicy Matki Bożej Różańcowej (zwanej kaplicą Mniszchów), tuż obok wspaniałego manierystycznego nagrobka, znajduje się niewielki ołtarzyk. Jest to pierwotnie dzieło o charakterze przenośnym, które zostało wykonane z ceramicznej, glazurowanej (emaliowanej) majoliki.
Pod względem historyczno-sztucznym obiekt ten stanowi bezpośrednie nawiązanie do XV-wiecznej sztuki renesansu florenckiego.
Źródła wskazują, że tego typu ołtarze, kapliczki oraz medaliony powstawały we Włoszech, w słynnej pracowni braci Luki i Andrei della Robbiów we Florencji. Dzieła te cieszyły się ogromną popularnością, były chętnie kupowane i często przewożono je do innych krajów.
Ścisłe datowanie radzyńskiego ołtarzyka jest niezwykle trudne. Wynika to z faktu, że włoskie warsztaty przez bardzo długi czas powielały i korzystały z tych samych, sprawdzonych wzorów, a dodatkowo nie zachowały się żadne bezpośrednie przekazy źródłowe na jego temat. Mimo tych trudności w datowaniu, historycy sztuki przypuszczają, że ten urokliwy, renesansowy obiekt może być jednym z najstarszych zabytków zachowanych w całej radzyńskiej świątyni.
Wnętrze kościoła pw. Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim przekrywa majestatyczne sklepienie kolebkowe z lunetami, które usytuowano bezpośrednio nad wąskimi, zamkniętymi półkoliście oknami. Ten niezwykle dekoracyjny element architektoniczny stanowi najbardziej rozpoznawalny znak firmowy nurtu zwanego renesansem lubelskim, którego radzyńska fara jest jednym ze sztandarowych i najwspanialszych przykładów. Sklepienie to spina w harmonijną całość szeroką nawę główną oraz równej z nią szerokości prezbiterium.
Powierzchnię sklepienia zdobi gęsta i bogato wypełniona sieć sztukaterii. Ta wyrafinowana, skomplikowana struktura ukształtowana jest z listew o profilu kymationowo-astragelowym, które precyzyjnie odciskano w zaprawie wapiennej. Krzyżujące się i przenikające listwy tworzą zróżnicowane układy oraz pola geometryczne, które wypełniano powtarzalnymi plakietkami dekoracyjnymi. Wśród tych ozdób odnajdziemy uskrzydlone główki aniołków, rozety kwiatowe, kartusze herbowe, a także monogramy Chrystusa i Maryi. Co ciekawe, zastosowane figury i wzory listew są uderzająco podobne do dekoracji ze świątyni w Czemiernikach. Wskazuje to, że murarze z warsztatu wybitnego architekta Jana Wolffa posługiwali się tymi samymi drewnianymi sztancami (matrycami) do ich powielania.
Zjawiskowa dekoracja sklepienna obejmuje również kaplice boczne. Na sklepieniu kaplicy północnej wokół centralnego, okrągłego pola rozmieszczono sześcioboczne ramy z rozetami oraz czworolistne pola kryjące herby fundatorów: Pilawa, Ogończyk, Dąbrowa i Nałęcz. Podobne plakiety zdobią również podłucza arkad oraz balustradę chóru muzycznego.
Pierwotnie ta koronkowa sieć sztukaterii była niezwykle barwna, choć z biegiem wieków dostosowano ją do osiemnastowiecznej mody, charakteryzującej się jasnymi beżami, pastelowymi różami i radosnymi złoceniami wprowadzonymi przez Jakuba Fontanę. W ostatnich latach, dzięki staraniom proboszcza ks. Krzysztofa Pawelca, przeprowadzono gruntowną renowację sklepień. Po ożywionych dyskusjach i ustaleniach konserwatorskich zdecydowano się przywrócić tym unikalnym, „lubelskim” sztukateriom ich dawną, historyczną kolorystykę, eksponując na nowo niezwykły kunszt rzemieślników z pierwszej połowy XVII wieku.
Drugim skarbem ukrytym w ołtarzu głównym jest obraz „Ukrzyżowanie”
(datowany na 1892 lub 1898 rok)
...pełni on rolę zasuwy i jest uroczyście odsłaniany w okresie Wielkiego Postu. Kosztujące 400 rubli dzieło charakteryzuje się niezwykłym, natchnionym mistycyzmem. Buchbinder maksymalnie zredukował tło – zrezygnował z tłumu rzymskich żołnierzy, ozostawiając jedynie mroczne niebo, skalistą ziemię i cztery postacie
. Na krzyżu widnieje konający, zdający się lewitować Chrystus, z którego boku wypływa jeszcze niezakrzepła krew. Towarzyszą Mu w rozdzierającym, lecz pełnym godności smutku najbliżsi: obejmująca Jego stopy Maria Magdalena, św. Jan w geście modlitewnym oraz Matka Boska. Twarz Maryi nie wyraża wzniosłej rozpaczy, lecz głębokie, wewnętrzne cierpienie i akceptację dla dokonującego się dzieła odkupienia. Z tego powodu obraz ten jest często trafniej określany jako „Adoracja Ukrzyżowanego Chrystusa”.
Oba dzieła w ołtarzu głównym nie są jedynie zwykłymi, rzemieślniczymi kopiami biblijnych scen, lecz wieloznaczeniowymi kompozycjami o wyjątkowej głębi psychologicznej i teologicznej. Zapraszają one każdego odwiedzającego świątynię do zatrzymania się, wyciszenia i osobistej kontemplacji.
Warto zwrócić uwagę na kunsztowną, architektoniczną i rzeźbiarską oprawę samego Ołtarza Wielkiego. Pochodząca z początku XVIII wieku barokowa nastawa stanowi imponującą, lśniącą złotem konstrukcję. Ujęto ją po bokach potężnymi filarami, przed którymi ustawiono złocone kolumny zwieńczone kapitelami z motywem liści akantu. Ten sam akantowy ornament wypełnia ozdobne, boczne „uszy”, w których przestrzeni wznoszą się figury biskupów i patronów Polski: św. Wojciecha oraz św. Stanisława. Zwieńczeniem całego dzieła jest umieszczona w najwyższej strefie wspaniała gloria. Wśród rzeźbionych, srebrnych kłębów obłoków i promienistych, złotych blasków ukazuje się tam niewielki wizerunek Ducha Świętego pod postacią Gołębicy, adorowany przez uchwycone w niezwykle dynamicznych pozach anioły.
POWSTAŁY W 1907 ROKU OBRAZ JEST JEDNYM Z OSTATNICH DZIEŁ TEGO AUTORA.
Obraz przedstawia człowieka szatach chłopskich na tle podlaskiego krajobrazu. Ukazany przy brzozie w trakcie modlitwy, w koronie drzewa unosi się wizerunek koronacji Maryi w formie mozaiki, otoczony serafinami/puttami.
Napis na szarfie głosi: JEZUS, KTÓRY CIĘ, PANNO, W NIEBIE UKORONOWAŁ, ŚWIĘTA MARYO, MATKO BOŻA, MÓDL SIĘ ZA NAMI GRZESZNYMI TERAZ I W GODZINIE ŚMIERCI NASZEJ. AMEN.
Dzieło to jest na pozór proste, ale w rzeczywistości stanowi wieloznaczeniową i pełną ukrytych przesłań kompozycję. Artysta ukazał hiszpańskiego świętego w realiach lokalnych – na tle podlaskiego krajobrazu, dzięki czemu ówcześni radzynianie mogli w nim z łatwością rozpoznać bliskiego przodka lub sąsiada. Izydor został przedstawiony jako prosty włościanin, ubrany w brązową sukmanę z niebieskimi wyłogami i czerwoną krajką. Oparty o stary pień drzewa stoi bosy, a u jego stóp leżą zdjęte buty z cholewami, dwojaki, słomkowy kapelusz oraz pleciony chlebak. W głębi obrazu można dostrzec pastuszków z owcami oraz anioły, które orzą pole pługami zaprzęgniętymi w woły, co pozwala świętemu zatopić się w modlitwie i niebiańskiej wizji.
Wizja, której doświadcza Izydor, łączy świat ziemski z nadprzyrodzonym. Święty otoczony złotą aureolą całuje banderolę z fragmentem modlitwy, którą podaje mu mały aniołek (putto) o naturalistycznych, gołębich skrzydłach. W górnej strefie obrazu ukazuje się scena „Koronacji Maryi”. Została ona namalowana zupełnie inaczej – płasko, na złotym tle, przez co przypomina gotycką iluminację i tworzy fascynujący efekt „obrazu w obrazie”.
Obraz „Święty Izydor Oracz” to wybitne dzieło, które wykracza poza utarte schematy akademizmu, emanuje tajemniczością i zachęca do osobistej kontemplacji.
W BAROKOWYM OŁTARZU GŁÓWNYM ZNAJDUJĄ SIĘ DWA MONUMENTALNE DZIEŁA BUCHBINDERA.
Ukrzyżowanie oraz - ten, na który właśnie patrzymy: Trójca Święta - główny patronacki obraz radzyńskiej świątyni, powstały w 1892 roku.
Obraz przedstawia Boga Ojca i Jezusa Chrystusa z krzyżem, zasiadających na ciemnych obłokach nad błękitną kulą ziemską, podczas gdy w górnej strefie, w promienistej glorii, unosi się Duch Święty pod postacią gołębicy.
Buchbinder w mistrzowski sposób odszedł tu od chłodnej idealizacji typowej dla malarstwa akademickiego. Bóg Ojciec został ukazany jako starzec z siwą brodą, wysokim czołem i spracowanymi dłońmi, którego rysy twarzy mogły przypominać ówczesnym parafianom bliskich im mieszkańców rolniczego Podlasia. Szaty obu postaci, utrzymane w ciepłej, rdzawo-brunatnej kolorystyce ze złotem i purpurą, ułożone są w mięsiste, bogate fałdy, co budzi skojarzenia z wielkimi dziełami mistrzów baroku, takich jak Caravaggio czy Velázquez.
Dzieło to, mierzące imponujące 3 metry wysokości i 1,25 metra szerokości, kosztowało ówczesnych parafian niemałą kwotę 500 rubli.
Ściana tęczowa
CHRZCIELNICA
Józef Buchbinder
TRÓJCA ŚWIĘTA
Najświętsze Serce Jezusa
mal. Józef Buchbinder
W przeciwieństwie do wielkich, monumentalnych płócien ołtarzowych tego artysty wyeksponowanych w nawach świątyni, to dzieło ma zupełnie mały, miniaturowy format. Wynika to z jego ściśle użytkowego przeznaczenia – obrazek jest bowiem wkomponowany bezpośrednio w drzwiczki tabernakulum. Zobaczyć go można na ołtarzu w kaplicy Pana Jezusa, która jest usytuowana po południowej stronie kościoła.
Ze względu na swoje rozmiary i funkcję zamknięcia cyborium, kompozycja jest zwięzła. Ukazuje ona postać Jezusa Chrystusa, który wskazuje dłonią na swoje płonące serce. Tematyka ta nawiązuje do silnie rozwijającego się wówczas nabożeństwa do Serca Jezusowego, co Buchbinder zilustrował również na opisywanym wcześniej, wielkim obrazie w nawie głównej („Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque”), gdzie Zbawiciel ukazuje francuskiej zakonnicy swoje „gorejące miłością do ludzi serce”. Wizerunek na tabernakulum stanowi zatem spójne dopełnienie teologicznego programu malarskiego, jaki artysta stworzył dla radzyńskiej parafii.
Najświętsze Serce Jezusa
mal. Józef Buchbinder
W przeciwieństwie do wielkich, monumentalnych płócien ołtarzowych tego artysty wyeksponowanych w nawach świątyni, to dzieło ma zupełnie mały, miniaturowy format. Wynika to z jego ściśle użytkowego przeznaczenia – obrazek jest bowiem wkomponowany bezpośrednio w drzwiczki tabernakulum. Zobaczyć go można na ołtarzu w kaplicy Pana Jezusa, która jest usytuowana po południowej stronie kościoła.
Ze względu na swoje rozmiary i funkcję zamknięcia cyborium, kompozycja jest zwięzła. Ukazuje ona postać Jezusa Chrystusa, który wskazuje dłonią na swoje płonące serce. Tematyka ta nawiązuje do silnie rozwijającego się wówczas nabożeństwa do Serca Jezusowego, co Buchbinder zilustrował również na opisywanym wcześniej, wielkim obrazie w nawie głównej („Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque”), gdzie Zbawiciel ukazuje francuskiej zakonnicy swoje „gorejące miłością do ludzi serce”. Wizerunek na tabernakulum stanowi zatem spójne dopełnienie teologicznego programu malarskiego, jaki artysta stworzył dla radzyńskiej parafii.
Najświętsze Serce Jezusa
mal. Józef Buchbinder
W przeciwieństwie do wielkich, monumentalnych płócien ołtarzowych tego artysty wyeksponowanych w nawach świątyni, to dzieło ma zupełnie mały, miniaturowy format. Wynika to z jego ściśle użytkowego przeznaczenia – obrazek jest bowiem wkomponowany bezpośrednio w drzwiczki tabernakulum. Zobaczyć go można na ołtarzu w kaplicy Pana Jezusa, która jest usytuowana po południowej stronie kościoła.
Ze względu na swoje rozmiary i funkcję zamknięcia cyborium, kompozycja jest zwięzła. Ukazuje ona postać Jezusa Chrystusa, który wskazuje dłonią na swoje płonące serce. Tematyka ta nawiązuje do silnie rozwijającego się wówczas nabożeństwa do Serca Jezusowego, co Buchbinder zilustrował również na opisywanym wcześniej, wielkim obrazie w nawie głównej („Objawienie się Chrystusa św. Małgorzacie z Alacoque”), gdzie Zbawiciel ukazuje francuskiej zakonnicy swoje „gorejące miłością do ludzi serce”. Wizerunek na tabernakulum stanowi zatem spójne dopełnienie teologicznego programu malarskiego, jaki artysta stworzył dla radzyńskiej parafii.
NAWA
Znajdujemy się w zachodniej części nawy kościoła, gdzie wznosi się chór muzyczny, wsparty na trzech arkadach, zajmujących całą jej szerokość. Spoglądając w górę, dostrzeżemy majestatyczne sklepienie kolebkowe
z lunetami, pokryte gęstą i bogatą siecią
sztukateryjnych listew.